γράφει ο Τάσος Γέροντας
Βασίλειος Φ. Δρόλιας «Εξισώσεις». Εκδόσεις Gutenberg 2023.
200 σελίδες σε εξαιρετικής ποιότητας χαρτί σαμουά των 100 γρ., με άψογη επιμέλεια, με υποδειγματική σελιδοποίηση, με εκτύπωση με ευρύχωρα περιθώρια, με πανέμορφο κολοφώνα και στιβαρό δέσιμο.
Αυτή είναι η τρίτη φορά που διαβάζω αυτό το βιβλίο. Έχουν περάσει λίγο πάνω από δύο χρόνια από τη δεύτερη ανάγνωση και δυόμισι από την πρώτη. Και τώρα το ευχαριστήθηκα περισσότερο από κάθε φορά. Επειδή τώρα ήξερα τι θα βρω, τι θα διαβάσω.
Το βιβλίο χωρίζεται σε δύο κύρια μέρη. Στο πρώτο μέρος διαβάζουμε το πρώτο βιβλίο ενός νεκρού πια καθηγητή φυσικής. Στο μέρος αυτό ο καθηγητής έχει καταγράψει δώδεκα σπουδαίες εξισώσεις, μία των μαθηματικών και ένδεκα της φυσικής. Για καθεμιά γράφει τις σκέψεις του, την ιστορία της εξίσωσης, της θεωρίας, ίσως και του αντίλογου. Στο δεύτερο μέρος είναι οι σημειώσεις / σχόλια του μοναδικού μεταπτυχιακού φοιτητή και βοηθού που είχε ποτέ ο καθηγητής, και ο οποίος κληρονόμησε το αρχείο του καθηγητή του.
Το βιβλίο περιγράφεται ως μυθιστόρημα. Διαφωνώ. Το πρώτο μέρος είναι καθαρή φυσική. Καθαρή, ΟΜΟΡΦΗ φυσική. Ολοφάνερη η βαθιά γνώση, αλλά και η άμετρη αγάπη του συγγραφέα. Το δεύτερο μέρος έχει κι αυτό αρκετή φυσική. Έχει όμως πολύ περισσότερη ιστορία. Ιστορία της επιστήμης, των επιστημόνων, του υποτιθέμενου καθηγητή και του βοηθού του. Μόνο προς το τέλος του δεύτερου μέρους και «δι’ ασήμαντον αφορμήν» ο βοηθός παρουσιάζει εκτενέστερα τον χαρακτήρα του καθηγητή του, ομολογεί το μίσος του προς αυτόν, περιγράφει το τέλος της σχέσης τους, αλλά και τη συνειδητοποίηση του βάθους αυτής της σχέσης, την αιτία του μίσους, την κατάληξή του.
Σ’ αυτό το δεύτερο μέρος βλέπουμε πως όλοι αυτοί οι μεγάλοι επιστήμονες, τα σπουδαία μυαλά, ήσαν κι αυτοί άνθρωποι. Και ως άνθρωποι είχαν ελαττώματα, εμμονές.
Εδώ θα διαβάσουμε τις σκέψεις, τους προβληματισμούς του καθηγητή και του βοηθού (ίσως και του συγγραφέα;) για την εξέλιξη των επιστημών. Για παράδειγμα, οι λύσεις εξισώσεων χρησιμοποιώντας ηλεκτρονικούς υπολογιστές: «Όμως η προσεγγιστική λύση στο εσωτερικό ενός κουτιού με κύτταρα σιλικόνης δεν είναι κέρδος για την ανθρωπότητα.» Δεν βλέπει με αισιοδοξία το μέλλον της φυσικής: «Η φυσική είναι η τέχνη των προσεγγίσεων. Τα τελευταία χρόνια έχω την αίσθηση πως η νέα γενιά των φυσικών έχει χάσει την τέχνη αυτή και προσπαθεί με τον δικό της τρόπο να βρει λύσεις στα προβλήματα χωρίς να ενδιαφέρεται για τη βαθύτερη κατανόηση.»
Εξαιρετικό! Ασυνήθιστος ο τρόπος που επέλεξε ο συγγραφέας για να αποδώσει «το δικό [του] πάθος για τη φυσική και τις εξισώσεις.» Είναι κρίμα, είναι ΠΟΛΥ ΚΡΙΜΑ, που αυτό το πάθος, αυτό το εξαιρετικό βιβλίο δεν μπορούν να το απολαύσουν στην ολότητά του όσοι θα του άξιζε. Είναι πολύ κρίμα που η ομορφιά, η μαγεία αυτής της γνώσης δεν μπορεί να αγγίξει πολλούς.
«Όλα τα παράδοξα της κβαντομηχανικής -συμπεριλαμβανομένης και της περίφημης γάτας- οφείλονται ακριβώς στην προσπάθεια να χρησιμοποιήσουμε τα εργαλεία της σκέψης που γνωρίζουμε σε κάτι που δεν ταιριάζει σ’ αυτά.»
«Οι δυνατότητές μας περιορίζονται σ’ αυτό που μπορούμε να καταγράψουμε με τις αισθήσεις μας.»
«Όχι, η απλότητα της φύσης δεν έγκειται στην απλότητα των μαθηματικών που την εκφράζουν, αλλά στην απλότητα των εννοιών απ’ τις οποίες πηγάζουν οι μαθηματικές σχέσεις.»
«Ο χρόνος ρέει προς την κατεύθυνση που οδηγεί προοδευτικά στο χάος.»
«Η ζωή είναι ο εντελώς αντίθετος ορισμός της εντροπίας. Η ζωή είναι η δημιουργία, είναι η τάξη μέσα στο χάος. Η ζωή είναι το φαινόμενο που αντιβαίνει στους νόμους του Σύμπαντος, ακολουθώντας τους όμως κατά γράμμα.»
