του Δημήτρη Πλιάκα
Η έκδοση νέων βιβλίων στον χώρο του αστυνομικού συνεχίζεται με αυξανόμενους ρυθμούς. Όλο και περισσότεροι/ες συγγραφείς “εγγράφονται” στο είδος, με ένα, δύο ή και περισσότερα μυθιστορήματα. Έτσι δημιουργείται το πρόβλημα της ομοιότητας.
Δύσκολα, ακόμη και ο/η έμπειρος/η αναγνώστης/ρια, διακρίνει διαφορές στην θεματολογία, την πλοκή, το ύφος. Αρκετά έργα έχουν επιρροές (ορισμένα και αναφομοίωτες) από τα αντίστοιχα αμερικανικά ή σκανδιναβικά, με συνήθως ανεπιτυχές αποτέλεσμα. Και όπως κάθε περίπτωση έχει τις εξαιρέσεις της, εδώ προκύπτει με τον “τελευταίο Μάη” (Anima, 2017) του Αχιλλέα Σωτηρέλλου.
Συγγραφέας έργων, διαφορετικών (λογοτεχνικών) ειδών, πέρασε (και) στο αστυνομικό με τον “Μάη”. Με σύγχρονη γραφή, απαλλαγμένη από καθετί περιττό, λιτό ύφος και χαρακτήρες πειστικούς, μα καλά ενταγμένους στην (δουλεμένη) πλοκή, παρουσίασε ένα από το πιο ενδιαφέροντα αστυνομικά των τελευταίων χρόνων.
Ένα ακόμη θετικό στοιχείο, η θεματολογία που επιλέγει. Το αντάρτικο πόλης και η τρομοκρατία (συνδεδέμενα με το ποινικό έγκλημα), απειλούν και “σκοτεινιάζουν” ακόμη περισσότερο, την σκληρή καθημερινότητα της μεγαλούπολης (Αθήνα).
Επιπλέον, είναι ο διαχειριστής της ηλεκτρονικής σελίδας Cartel Περιοδικό. Άρθρα με καλά τεκμηριωμένη επιχειρηματολογία (ορισμένες φορές), σε τόνο επιθετικό και οξύ, για διάφορα λογοτεχνικά ζητήματα. Κάτι που αποτελεί και το μεγάλο του προτέρημα: οι ξεκαθαρισμένες απόψεις, ικανά αποδιδόμενες στα κείμενα του.
Ο Αχιλλέας Σωτηρέλλος δέχθηκε να απαντήσει σε μερικές ερωτήσεις.
Η πλοκή του “τελευταίου Μάη” περιέχει αναφορές στο αντάρτικο πόλης και την τρομοκρατία. Αποτελεί η αστυνομική φόρμα πλαίσιο ικανό, για την, έστω μερική, ανάλυση (και) τέτοιων φαινομένων;
Το συγκεκριμένο βιβλίο γράφτηκε μέσα στα χρόνια της κρίσης, οπότε η μαγιά κατά μια έννοια υπήρχε καθώς το έδαφος ήταν γόνιμο για την ανάπτυξη ακραίων και ριζοσπαστικών τάσεων που αμφισβητούν την- έστω και ελλειμματική- δημοκρατία και το λεγόμενο κράτος δικαίου.
Οπωσδήποτε μια σφιχτοδεμένη αστυνομική πλοκή, όπως έχω γράψει και σε παλιότερο άρθρο μου, δεν προσδοκά απλά να καταγράψει ένα γεγονός, μια εποχή ή μια συνθήκη αλλά και να τα ερμηνεύσει, να αναζητήσει εξηγήσεις και αίτια, να κινηθεί πέρα από το προφανές.
Εντύπωση κάνουν οι δευτερεύοντες, τρομερά αληθοφανείς χαρακτήρες του βιβλίου σας. Ιδιαίτερα, ο (πρώην επικεφαλής της αντιτρομοκρατικής) Λίγκρης αλλά και ο Βαλκάνιος, ποινικός κατάδικος. Χρειάστηκε ειδική (πραγματολογική) έρευνα για αυτό;
Κάθε ιστορία για να έχει την απαιτούμενη αληθοφάνεια χρειάζεται την ανάλογη έρευνα. Δεν βλέπεις απλά μια σειρά στο Netflix και αποφασίζεις να γράψεις ένα βιβλίο. Ανατρέχεις σε άρθρα της επικαιρότητας και του παρελθόντος, απευθύνεσαι στους κατάλληλους ανθρώπους.
Έπειτα υπάρχουν και τα βιώματα τα οποία είναι πάρα πολύ σημαντικά για έναν συγγραφέα. Προσωπικά είχα επισκεφτεί στα πλαίσια της πτυχιακής μου εργασίας για τον πόλεμο της Γιουγκοσλαβίας, το Κόσοβο. Συνομίλησα με πρώην μαχητές του UCKκαι είχα από τότε μια εικόνα για τις διασυνδέσεις των λεγόμενων απελευθερωτικών κινημάτων με τους ποινικούς.
Κάθε ιδεολογία που αποπειράται να επιβληθεί μέσα από την ένοπλη πάλη θα διασταυρωθεί κάποια στιγμή με το οργανωμένο έγκλημα, δεν αγοράζεις όπλα από το ανθοπωλείο…
Είστε συστηματικός αναγνώστης του είδους; Έχετε επιρροές; Εντοπίζονται αυτές στον “Μάη”;
Δεν θα το έλεγα.
Είμαι αναγνώστης της καλής λογοτεχνίας όπως και ακροατής της καλής μουσικής ή θεατής του καλού κινηματογράφου με την έννοια αυτά να μπορούν να μου προσδώσουν κάποιας μορφής συγκίνηση. “Χωρίς συγκίνηση δεν πας πουθενά” μου είχε πει κάποτε ένας πολύ γνωστός ηθοποιός με τον οποίο είχα την τύχη να συνεργαστώ.
Εννοείται πως όλα αυτά συνιστούν και τις επιρροές μου, ασφαλώς και δεν υπάρχει παρθενογένεση. Κάθε βιβλίο αποτελεί έναν συνδυασμό επιρροών και βιωμάτων, ή για να το θέσω καλύτερα βιωμάτων που πλαισιώθηκαν από λογοτεχνικές, μουσικές και κινηματογραφικές αναφορές.
Η γνώμη σας για την Ε.Λ.Σ.Α.Λ. (Ελληνική Λέσχη Συγγραφέων Αστυνομικής Λογοτεχνίας);
Γενικώς είμαι κατά των “συνδικάτων” αλλά και του οποιουδήποτε- κακώς εννοούμενου- “συνδικαλισμού” στο χώρο του βιβλίου καθώς το μόνο που καταφέρνει είναι να αναμοχλεύει τη μετριότητα και να διατηρεί στον αφρό εκείνους που την εκπροσωπούν.
Από εκεί και πέρα τι ακριβώς σημαίνει “Λέσχη Αστυνομικής Λογοτεχνίας”;
Διότι προσωπικά δεν τον καταλαβαίνω τον όρο και έπειτα ποιος ορίζει τα “κριτήρια”; Για να δώσω ένα παράδειγμα, θεωρώ τον RobertoBolanoκαι τον LuisSepulvedaαπό τους κορυφαίους εκπροσώπους του αστυνομικού νουάρ, όμως ελάχιστοι θα τους κατέτασσαν στο συγκεκριμένο είδος.
Το βιβλίο στην Ελλάδα, λόγω της χαμηλής ποιότητας του, χρειάζεται αρκετά μαρκετίστικα τρικ και ακόμα περισσότερες ταμπέλες για να επιβιώσει, ωστόσο θεωρώ πως ένας συγγραφέας με ουσιαστικές λογοτεχνικές, και όχι εμπορικές, φιλοδοξίες οφείλει να κινηθεί “έξω από τα κουτάκια”. Το ίδιο φυσικά ισχύει και για τους συνειδητοποιημένους αναγνώστες.
Τι σχέδια έχετε για τον αστυνόμο Βλάχο; Θα τον δούμε στην εξιχνίαση νέων υποθέσεων;
Ο αστυνόμος Βλάχος μάλλον πέθανε ή ζει μέσα στις σελίδες του “τελευταίου Μάη”. Όταν έγραψα το συγκεκριμένο βιβλίο περισσότερο το αντιλήφθηκα σαν έναν αυτοτελή πειραματισμό, θεωρώ άλλωστε πως ο εγκλωβισμός σε “μανιέρες” δεν βοηθάει στην εξέλιξη μας (και δεν μιλάω σε αυστηρά λογοτεχνικά πλαίσια).
Τελειώνεις μια πρόκληση, πας στην επόμενη.
Τρία αγαπημένα σας φιλμ νουάρ που θα προτείνατε στους αναγνώστες.
“Ο Άνθρωπος από τη Μαγιόρκα”(Mannen fran Mallorca, 1984), σουηδικό κατασκοπευτικό, με σεμιναριακό, νορδικό ρυθμό.
Σίγουρα, “Ο Άνθρωπος από την Γαλλία” (The FrenchConnection, 1971).
Θα έπρεπε να βάλω και κάτι από τον Τακέσι Κιτάνο, αλλά δεν ξέρω ποιο φιλμ να πρωτοδιαλέξω.
Τελικά, τι κάνει πετυχημένη μια crime fiction ιστορία; Υπάρχει “συνταγή”;
Οπωσδήποτε η συνταγή δεν βρίσκεται σε αυτούς που διατείνονται πως υπάρχει στα διάφορα “Σεμινάρια Δημιουργικής Γραφής”.
Νομίζω πως η πνευματική ελευθερία αποτελεί το μοναδικό προαπαιτούμενο, η ικανότητα να αφουγκραστείς μοτίβα και ερεθίσματα. Αν κάποιος καταφέρει να τα συνθέσει σωστά τότε σίγουρα κάτι καλό θα βγει.
