Γιώργος Σκαμπαρδώνης «Ήλιος με ξιφολόγχες». Εκδόσεις Πατάκη 2023.
Θεσσαλονίκη. Πρώτο εξάμηνο του 1931. Η πόλη σπαράσσεται από τον διχασμό, τους πολλούς διχασμούς που βεβηλώνουν την κοινωνία της. Εθνικιστές εναντίον αριστερών και Εβραίων· βενιζελικοί εναντίον βασιλοφρόνων· ντόπιοι εναντίον προσφύγων· Έλληνες εναντίον κομιτατζήδων· παρακρατικοί και στρατός εναντίον ξένων πρακτόρων. Φόνοι, δολιοφθορές, συνωμοσίες. Και μέσα σ’ αυτήν τη ζοφερή ατμόσφαιρα, ο παράφορος έρωτας του πρωταγωνιστή, του ταγματάρχη Γόρδιου Κλήμεντου, προς την ωραία Ντανιέλ. Η κοκκινομάλλα Ντανιέλ, η Ρίτα Χέιγουορθ της Θεσσαλονίκης, αρραβωνιασμένη με τον άφαντο μνηστήρα της, αρνούμενη όμως να δεσμευτεί, ακόμα και από τις συμβάσεις της εποχής της. Κάνει γυμνισμό, οδηγεί τη μοναδική Χάρλεϋ της πόλης, δεν φοβάται τη νύχτα και παίζει με το πάθος του ταγματάρχη.
Και όλοι αυτοί κυκλοφορούν σε στρατώνες και σε σαλόνια, σε βίλες και σε παράγκες, σε καφενεία και σε μπορντέλα. Μέσα σε όλο αυτό το σκηνικό, ο συγγραφέας τοποθετεί έναν φόνο με εμπρησμό. Κι επειδή η αστυνομία είναι απασχολημένη με τα πιο κραυγαλέα εγκλήματα της πόλης, αναλαμβάνει να το διαλευκάνει ο ταγματάρχης, ο οποίος υποπτεύεται μέχρι και υπόθεση κατασκοπείας. Όμως πόσο εύκολο είναι να λύσει το μυστήριο; Πόσο μπορεί να τον βοηθήσει ο βοηθός του, υπολοχαγός Γιαννιάς; Τι ρόλο παίζει ο πατέρας της Ντανιέλ και καπνοβιομήχανος Κύρος Μελισσηνός;
Έχοντας μελετήσει ενδελεχώς την ιστορία της Θεσσαλονίκης, και αντλώντας πολλές πληροφορίες από τον Τύπο της εποχής, ο Σκαμπαρδώνης έστησε μια εξαιρετική νουάρ ιστορία. Για να δώσει περισσότερο δραματικό τόνο, τοποθέτησε τη δράση τότε που έλαβε χώρα η πρώτη μεγάλη επίθεση κατά των Εβραίων στην Ευρώπη, στο πογκρόμ και στον εμπρησμό του εβραϊκού συνοικισμού Κάμπελ της Θεσσαλονίκης. Και με πολλές περιγραφές, συχνούς διαλόγους, μεταδίδει το κλίμα και την ατμόσφαιρα της εποχής με τρόπο μοναδικό. Μας γνωρίζει την πόλη σε μια ιστορική συγκυρία, αλλά όχι μέσα από το βλέμμα ενός ιστορικού, ενός εξωτερικού παρατηρητή· αφήνει να μιλήσουν οι άνθρωποι, να μας βάλουν στην παρέα τους, να μυρίσουμε αυτά που μυρίζουν, να δούμε αυτά που βλέπουν· να νιώσουμε το πάθος του Κλήμεντου με τη Ντανιέλ. Επειδή σε αυτό το βιβλίο έχουμε, εκτός των άλλων, τον πιο ερωτικό Σκαμπαρδώνη που θυμάμαι.
Ένας από τους κορυφαίους διηγηματογράφους της εποχής μας, για μια ακόμα φορά μας έδωσε ένα πλούσιο νουάρ μυθιστόρημα, μέσα στην αγαπημένη του πόλη, γεμάτο ανθρώπους με πάθος αλλά και πάθη. Το κάπως άνισο προς την πλοκή τέλος δεν μπορεί να χαλάσει τη συνολικά εξαιρετική εικόνα.
Ένα σπουδαίο βιβλίο από έναν σπουδαίο συγγραφέα.
(Αναφερόμενος στους αρχειομαρξιστές) Οι νεκροί είναι η καλύτερή τους προπαγάνδα.
(Πινελιές χιούμορ): «σώματα που εμφανίζουν παρακαταθήκη πάχους». «κάπως θρασύ ντεκολτέ που αφήνει να φαίνονται τα ημιορεινά από τα Τέμπη του μπούστου της».
