από την Φανή Εμμανουήλ
Το 28ο Φεστιβάλ Ντοκιμαντέρ Θεσσαλονίκης ολοκλήρωσε και φέτος τη μαγική του διαδρομή, προσφέροντας δέκα ημέρες γεμάτες κινηματογραφικές εμπειρίες και πολιτιστική ζωντάνια. Από κατάμεστες αίθουσες και πρωτοποριακά ντοκιμαντέρ μέχρι εκθέσεις τέχνης, masterclasses και ατέλειωτα πάρτι, το φεστιβάλ απέδειξε για ακόμη μια φορά γιατί αποτελεί σημείο αναφοράς για το ντοκιμαντέρ στην Ευρώπη.
Η ταινία λήξης, Mr Nobody against Putin των David Borenstein και Pavel Talankin, που λίγες ώρες αργότερα κέρδισε και το Όσκαρ καλύτερου ντοκιμαντέρ στην 98η τελετή, προσέδωσε μια ξεχωριστή λάμψη στο φινάλε της διοργάνωσης. Η αυλαία έπεσε και συνδυάστηκε με το πρώτο πάρτι λήξης στους χώρους του Ολύμπιον, όπου οι θεατές συνέχισαν να ζουν τον παλμό του φεστιβάλ, ενώ ταυτόχρονα παρακολουθούσαν ζωντανά την τελετή των Όσκαρ μέσα από τη μετάδοση της COSMOTETV, με πλάνα από το κόκκινο χαλί και τους μεγαλύτερους σταρ του Χόλιγουντ.
Παρακάτω, τα ντοκιμαντέρ που ξεχώρισα κατά τη διάρκεια αυτών των δέκα ημερών:
Natchez / Σκηνοθεσία: SuzannahHerbert
Στη μικρή πόλη Natchez, στο Μισισίπι, η τοπική κοινότητα αντλεί μεγάλο μέρος της ζωής της από την αναπαράσταση της περιόδου πριν τον Αμερικανικό Εμφύλιο Πόλεμο. Σ’ αυτό το ζωντανό μουσείο του Αμερικανικού Νότου, ο κυρίως λευκός πληθυσμός – συχνά απόγονοι γαιοκτημόνων που είχαν δούλους – συμμετέχει σε μια ρομαντικοποιημένη εκδοχή της αμερικανικής ιστορίας, ενώ οι λίγοι μαύροι κάτοικοι παρουσιάζουν μια αντίθετη, αντιστικτική αφήγηση. Σ’ έναν τόπο που φέρει το όνομα της φυλής Natchez, μιας ιθαγενής κοινότητας σχεδόν εξολοθρευμένης από τους Ευρωπαίους εποίκους, ποιος τελικά καθορίζει την κυρίαρχη ιστορική αφήγηση;
Κρυμμένη πίσω από την όψη ενός τόπου γεμάτου αντιφάσεις, που ζει και αναπνέει ως τουριστικός προορισμός, η ταινία καλεί τον θεατή να παρατηρήσει την ανθρωπογεωγραφία, τη γλώσσα του σώματος και τις φυλετικές αντιπαραθέσεις που δεν είναι πάντα άμεσα εμφανείς. Μέσα από αυτή τη λεπτομερή παρατήρηση αποκαλύπτεται η βαθύτερη διάσταση της κοινωνικής και φυλετικής διαίρεσης που κυριαρχεί στις Ηνωμένες Πολιτείες σήμερα.
Uncle Roy / Σκηνοθεσία: Keri Pickett
Ο Roy Blakey ήταν χορευτής, παγοδρόμος, αρχαιολάτρης, βετεράνος του αμερικανικού στρατού, πρωτοπόρος στη γυμνή τέχνη και εξέχουσα μορφή της καλλιτεχνικής σκηνής της Νέας Υόρκης. Η Keri Pickett δημιουργεί ένα τρυφερό, ρυθμικό και έντονα queer πορτρέτο του 93χρονου Blakey, συνδυάζοντας αρχειακό υλικό, συνεντεύξεις και προσωπικές αναμνήσεις, αναδεικνύοντας τον άνθρωπο και τον καλλιτέχνη που διαμόρφωσε τη δική της πορεία.
Boorman and the Devil / Σκηνοθεσία: David Kittredge
Μετά την επιτυχία των Point Blank και Deliverance, ο John Boorman ανέλαβε τη σκηνοθεσία του σίκουελ του Exorcist, μια πρόκληση που εξελίχθηκε σε μία από τις μεγαλύτερες αποτυχίες του Hollywood. Το ντοκιμαντέρ εξετάζει τις φιλοδοξίες της ταινίας, την καλλιτεχνική της αξία και τη σημασία του να παίρνεις μεγάλα δημιουργικά ρίσκα, μέσα από μαρτυρίες των Boorman, Linda Blair, Louise Fletcher, Karyn Kusama, Joe Dante και Mike Flanagan.
We Are Pat / Σκηνοθεσία: Rowan Haber
Ο Pat ήταν ένας ανδρόγυνος χαρακτήρας που κέρδισε δημοτικότητα στις αρχές της δεκαετίας του ’90 χάρη στη συμμετοχή τους στο επιτυχημένο Saturday Night Live. Δεκαετίες αργότερα, μετά το πέρασμα από την πλήρη απόρριψη στην σχεδόν ολοκληρωτική αφάνεια, ένα τρανς άτομο αποφασίζει να ξαναανακαλύψει τον παιδικό του ήρωα – αλλά και την Julia Sweeney, την ηθοποιό που τον ενσάρκωνε – προσεγγίζοντας την τηλεοπτική προσωπικότητα μέσα από ένα νέο, καινοτόμο πρίσμα.
Το ντοκιμαντέρ αντικατοπτρίζει τη σύγχρονη συζήτηση γύρω από την ταυτότητα φύλου, και το σύνθημα “We Are Pat” μετατρέπεται σε εργαλείο επαναπροσδιορισμού και επαναδιαπραγμάτευσης της ορατότητας των τρανς. Με φρέσκο, καλοστημένο και χρονικά επίκαιρο τρόπο, η ταινία εξερευνά την ποπ κουλτούρα των ’90s, αναδεικνύοντας τη δυναμική αντίστασης στις νόρμες του φύλου και τη ριζοσπαστική δύναμη της μη συμμόρφωσης με τις κοινωνικές προσδοκίες.
Kit Kat Club – Kinks of Berlin / Σκηνοθεσία: Philipp Fussenegger
Η ταχύτατα εναλλασσόμενη ακολουθία των τίτλων αρχής, à laGasparNoé, θέτει αμέσως τον τόνο για την ταινία: ένα βαθιά αυθεντικό και προκλητικό πορτρέτο του πιο διάσημου σέξ κλαμπ του Βερολίνου, που καθορίζει τη σκηνή της πόλης και, κατ’ επέκταση, τη διεθνή club κουλτούρα εδώ και 30 χρόνια. Το ντοκιμαντέρ παραμένει πλήρως σεξουαλικά θετικό και ισορροπημένο, παρατηρώντας τις ηθικές του σεξ στην πόλη χωρίς να κρίνει, ενώ η μαυρόασπρη κινηματογραφία, slick και προσεγμένη, θυμίζει το στιλ του Robert Mapplethorpe στην απόδοση vinyl, δέρματος και άλλου φετίχ εξοπλισμού. Μέσα από αυτή τη στυλιζαρισμένη ματιά παρουσιάζεται μια σειρά από «kinks» και ένας πολύχρωμος καμβάς χαρακτήρων που εργάζονται ή επισκέπτονται το κλαμπ, για τους οποίους η σεξουαλικότητα αποτελεί βασικό στοιχείο της καθημερινότητας, σχεδόν σαν τελετουργία.
Ask E. Jean / Σκηνοθεσία: Ivy Meeropol
Στο τελευταίο τέταρτο του 20ού αιώνα, το όνομα της Elizabeth E. Jean Carroll έγινε συνώνυμο του κινήματος New Journalism στην Αμερικανική δημοσιογραφία, ως η πρώτη ευρέως αναγνωρισμένη γυναίκα που υπέγραφε άρθρα σε ανδροκρατούμενα έντυπα όπως τα Esquire και Playboy, αλλά και ως η μακροβιότερη στήλη συμβουλών στο Elle, σε στιλ «Dear Mary». Στις αρχές του 21ου αιώνα, η E. Jean έγινε η πρώτη γυναίκα που κατάφερε να παρουσιάσει με επιτυχία δύο φορές ενώπιον δικαστηρίου αποδεικτικά στοιχεία για να καταδικαστεί ένας πρώην Πρόεδρος των ΗΠΑ για βιασμό, έχοντας ήδη κυκλοφορήσει το best seller What Do We Need Men For? A Modest Proposal το 2019, όπου αφηγείται με αδυσώπητο πάθος όλες τις λεπτομέρειες της σεξουαλικής κακοποίησης που υπέστη.
Από τα πρώτα της χρόνια ως cheerleader, τη δημοσιογραφική κάλυψη του γοητευτικά άγριου HunterS. Thompson, μέχρι τη σημερινή της δράση, η ταινία παρουσιάζει ένα ολοκληρωμένο πορτρέτο μιας μοναδικής προσωπικότητας: μιας δημόσιας μορφής που αφιέρωσε τη ζωή της στη διαμόρφωση της αληθινής χειραφέτησης και της αλληλεγγύης, εξοπλισμένη μόνο με τα λόγια της και το θάρρος που προκύπτει από την αυτογνωσία. Μέσα από το ντοκιμαντέρ, η Carroll εμφανίζεται όχι απλώς ως δημοσιογράφος, αλλά ως μια ανεπιτήδευτα δυναμική φωνή που συνέβαλε καθοριστικά στη σύγχρονη συζήτηση για τη δικαιοσύνη, την ισότητα και την αλήθεια.
