Υπάρχουν φωνές που δεν ψιθυρίζουν. Που σπάνε τη σιωπή σαν γυαλί. Η Πηνελόπη Αναστασοπούλου, πολυσχιδής, ανήσυχη και βαθιά πολιτικοποιημένη ως καλλιτεχνική συνείδηση, δε φοβάται να σταθεί απέναντι στο σκοτάδι και να μιλήσει εκεί όπου η σιωπή βολεύει.
Αυτή την περίοδο, με μια βαλίτσα στο χέρι και μια αλήθεια στο βλέμμα, πρωταγωνιστεί στη θεατρική παράσταση «ΜΕΔΟΥΣΑ» του Μιχάλη Καραγιάννη στο θέατρο «Αθήναιον» στη Θεσσαλονίκη. Με αφορμή αυτό το απαιτητικό και βαθιά ουσιαστικό εγχείρημα, η Πηνελόπη Αναστασοπούλου μιλά χωρίς φίλτρα για την τέχνη, τη βία, τη σιωπή που τιμωρεί και τη φωνή που λυτρώνει.
Πώς προέκυψε η επαφή σου με το έργο και πώς πάρθηκε η απόφαση να ανέβει η παράσταση, καθώς και η συνεργασία με τον κύριο Καραγιάννη;
Καταρχάς γνώρισα τον Αντώνη εντελώς τυχαία, και τελικά τα τυχαία είναι και τα πιο ωραία. Αυτή η σχέση, και με τον Αντώνη και με τον Μιχάλη και με τη Μαγδαληνή, μοιάζει να είναι πολύ καρμική. Όσα χρόνια δουλεύω στο θέατρο, παρόμοιους συνεργάτες δεν έχω ξανασυναντήσει στη ζωή μου και το λέω με το χέρι στην καρδιά. Τους λατρεύω.
Είναι τρεις άνθρωποι που κάνουν τη δουλειά αυτή με απόλυτη συνέπεια και με πάρα πολύ σεβασμό στην τέχνη τους. Είναι πάρα πολύ σπάνιο φαινόμενο αυτό.
Όταν γνώρισα τον Αντώνη, μου είχε προταθεί μια συνεργασία για ένα άλλο έργο. Συνήθως, όταν έρχομαι στη Θεσσαλονίκη, κάθομαι σε ένα συγκεκριμένο τραπέζι στον Θερμαϊκό και εκεί γίνονται τα μεγαλύτερα θαύματα της ζωής μου. Εκεί, στα τελευταία λεπτά της συνάντησης, με ρώτησε αν θα με ενδιέφερε να κάνω έναν μονόλογο.
Του απάντησα ότι είναι ένα όνειρο που θέλω να πραγματοποιήσω, αλλά ότι έχω ένα συγκεκριμένο θέμα στο μυαλό μου. Πριν προλάβω να τελειώσω, μου πρότεινε τη «Μέδουσα» ενός άλλου συγγραφέα. Ήταν η απάντηση σε όλα όσα έψαχνα.
Τελικά δεν μπορέσαμε να συνεργαστούμε σε εκείνο το κείμενο, κάτι που αποδείχθηκε μεγάλο δώρο. Πολλές φορές πράγματα που μοιάζουν εμπόδια συμβαίνουν για να έρθει κάτι καλύτερο. Έτσι έγινε και εδώ.
Ο Μιχάλης είχε γράψει το συγκεκριμένο κείμενο χρόνια πριν. Μετά από μια πολύ σοβαρή και ουσιαστική συζήτηση, όπου άκουσε τις προσωπικές μου εμπειρίες και την άποψή μου για τα ζητήματα έμφυλης βίας και κακοποίησης, αφομοίωσε όλα αυτά στο ήδη γραμμένο κείμενό του.
Στη συνέχεια γνώρισα τη Μαγδαληνή. Αυτή η γυναίκα μου έχει δώσει ελπίδα για το κομμάτι της τέχνης σε αυτή τη χώρα. Όλη η ομάδα είναι εξαιρετικά συνεπής.
Έτσι προέκυψε. Πάντα κυνηγάω να δουλεύω στη Θεσσαλονίκη, γιατί νιώθω πολύ αγαπητή εκεί και με συνδέει κάτι πολύ ουσιαστικό με αυτή την πόλη. Και η «Μέδουσα» είναι για μένα ό,τι πιο σημαντικό έχω κάνει, όχι μόνο θεατρικά, αλλά γενικά. Το βλέπω σαν επαναστατική κίνηση.
Η Θεσσαλονίκη φαίνεται να έχει ιδιαίτερη σημασία για σένα. Έχει διαφορετική ενέργεια για σένα η παράσταση εδώ και γιατί ξεκινά από αυτή την πόλη;
Στη Θεσσαλονίκη νιώθω άλλος άνθρωπος. Από την πρώτη φορά που την επισκέφθηκα, ένιωσα σαν να έχω ξαναζήσει εδώ. Ψάχνω συνεχώς λόγους για να ανεβαίνω, με απώτερο σκοπό κάποια στιγμή να μετακομίσω.
Το να ζεις σε αυτή την πόλη είναι δώρο. Είναι ευλογία. Από όπου κι αν βρίσκεσαι, βλέπεις τη θάλασσα, τον ορίζοντα, τον Όλυμπο απέναντι. Και οι άνθρωποι εδώ, για μένα, είναι πολύ μπροστά. Νομίζω ότι από εδώ ξεκινούν πολλά καλά πράγματα που συμβαίνουν σε αυτή τη χώρα.
Η Μέδουσα της παράστασης δεν είναι ακριβώς το τέρας του μύθου. Πώς την προσεγγίζεις;
Η Μέδουσα δεν είναι τέρας. Ο μύθος την κάνει τέρας. Ήταν θνητή, η μόνη θνητή από τις αδελφές της. Μπήκε στο ιερό της Αθηνάς, βιάστηκε από τον Ποσειδώνα και τιμωρήθηκε από τη θεά, γιατί δεν μπορούσε να τιμωρήσει τον θεό.
Είναι το κλασικό παράδειγμα κακοποίησης μιας γυναίκας, διαχρονικά. Τα φίδια είναι όλα τα κακά που έπονται: οι ενοχές, οι τύψεις, τα λόγια της κοινωνίας, η αμφισβήτηση, η έλλειψη στήριξης. Αυτά είναι τα φίδια. Δεν πάμε ποτέ πίσω από τον μύθο, και αυτό είναι γενικό μας πρόβλημα.
Η Μέδουσα τιμωρείται ενώ είναι το θύμα. Πιστεύεις παραμένει επίκαιρο αυτό το μοτίβο στη σύγχρονη κοινωνία;
Δεν το πιστεύω απλώς, είναι γεγονός. Το βλέπουμε παντού: γυναικοκτονίες, βιασμούς, γυναίκες που καλούνται να αποδείξουν την κακοποίησή τους, που δεν τις πιστεύει κανείς. Είναι ακριβώς το ίδιο πράγμα.
Υπήρξε κάποιο σημείο στο έργο που σε δυσκόλεψε συναισθηματικά;
Παραδόξως όχι. Είμαι ψυχή τε και σώματι αφιερωμένη σε αυτόν τον αγώνα. Είναι μια φωτιά που καίει μέσα μου εδώ και πολύ καιρό. Δε θα σταματήσω ποτέ να μιλάω να μιλάω για αυτά που έχουν συμβεί, για αυτά που συνεχίζουν να συμβαίνουν, για τα αποτελέσματα των δικαστηρίων, για το πώς η κοινωνία χειρίζεται και αποστασιοποιείται από την αλήθεια, για το πώς χειραγωγείται από την αλήθεια, από το τι πραγματικά συμβαίνει, για το γεγονός ότι καταδικασμένοι άνθρωποι είναι καθημερινά στις τηλεοράσεις μας… για όλα αυτά τα πράγματα.
Πιστεύεις ότι το θέατρο μπορεί να λειτουργήσει ως πράξη διαμαρτυρίας;
Αυτός είναι ο ρόλος του. Η τέχνη είναι το όπλο των ανθρώπων για ελευθερία και έκφραση. Γι’ αυτό βάλλεται τόσο πολύ. Γιατί στην ουσία καταστέλλει την ελεύθερη φωνή, την επανάσταση, την επικοινωνία, το δίκαιο, το ότι επικοινωνεί τα συναισθήματα των ανθρώπων… Θέλουν να μας μετατρέψουν όλους σε ρομπότ, στην καλύτερη περίπτωση. Στη χειρότερη περίπτωση, σε φυτά. Γιατί, όπως αντιλαμβάνεσαι, ζούμε σε μια κοινωνία που είναι ρουφηγμένη μέσα σε ένα κινητό τηλέφωνο. Δε ζούμε, δεν αντιλαμβανόμαστε, βλέπουμε στα social media μας το feed μας, μια κακοποίηση ενός παιδιού, ένα παιδί αποστεωμένο στον πόλεμο στη Γάζα και μετά από κάτω έχει μια διαφήμιση για ένα ρούχο που μας αρέσει ή μια μουσική που θα ανακαλύψουμε και μας αρέσει σύμφωνα με τα δεδομένα που έχουν συγκεντρώσει από εμάς. Οπότε το μόνο πράγμα που έχουμε είναι οι παραστατικές τέχνες που μάς φέρνουν σε επαφή με το μέσα μας.
Τι θα ήθελες να πάρει ο θεατής φεύγοντας από την παράσταση; Ένα συναίσθημα, μια σκέψη ή μια ανάγκη για δράση;
Ανάγκη για δράση. Το feedback είναι σπαρακτικό. Γυναίκες πέφτουν στην αγκαλιά μου και μου λένε «είμαι κι εγώ Μέδουσα». Αυτό με πονά αλλά μου δίνει δύναμη. Και όσον αφορά, -γιατί υπάρχουν φυσικά διάφορα προφίλ ανθρώπων που έρχονται να δουν την παράσταση, δεν είναι μόνο θύματα, δεν είναι μόνο άνθρωποι που βάλλονται, είναι και άνθρωποι που δεν έχουν πάρει θέση- απευθύνομαι κυρίως σε αυτούς. Η ουδετερότητα είναι ό,τι χειρότερο μπορεί να συμβεί σε μια κοινωνία. Το να μη θέλω να πάρω συνειδητά θέση γιατί θα δυσαρεστήσω μια μερίδα κόσμου, ας πούμε, που μπορεί να έχει να κάνει με τη δουλειά μου, με τη θέση μου στην κοινωνία, με πολλά τέτοια πράγματα …
Ποιο είναι το feedback από τους άντρες θεατές;
Οι άντρες φεύγουν εξίσου συγκινημένοι. Ο φεμινισμός δε μισεί τους άντρες. Δε μισεί καμία γυναίκα τους άντρες, δεν είναι αυτός ο σκοπός να περιθωριοποιήσουμε τα αρσενικά σε καμία περίπτωση. Δεν ανήκουν όλοι στην κατηγορία των κακοποιητικών. Έχω πολλές ελπίδες σε αυτή τη μερίδα αντρών. Μόνο αυτοί μπορούν να αλλάξουν τα πράγματα.
Η δική σου Μέδουσα, στο τέλος, κοιτάζει το φως. Εσύ, προσωπικά, πού βρίσκεις σήμερα το φως;
Μέσα μου. Το φως είναι μέσα μας. Όλο αυτό που τα κουτιά της κοινωνίας μας έχει βάλει να πιστεύουμε ότι ο Θεός είναι κάπου έξω από εμάς, δεν το ενστερνίζομαι καθόλου. Εγώ εκεί το βρίσκω και στους ανθρώπους που με αγαπούν έμπρακτα: τα παιδιά μου, τους φίλους μου, τους συνοδοιπόρους μου.
Αν η Μέδουσα μπορούσε να μιλήσει απευθείας στις γυναίκες σήμερα, τι θα έλεγε;
Ό,τι έχω να πω, το λέω μέσα από αυτή την παράσταση. Έχουμε την επιλογή να μη σωπάσουμε. Είναι επιλογή. Ο φόβος σε ακινητοποιεί, το ξέρω, το έχω ζήσει. Αλλά το να μιλάς είναι απελευθερωτικό. Αν αρχίσουμε να επικοινωνούμε τα τραύματά μας, θα ενωθούμε. Δεν θα είμαστε μόνοι. Και μόνο έτσι μπορεί να αλλάξει η κοινωνία.
ΤΑΥΤΟΤΗΤΑ ΠΑΡΑΣΤΑΣΗΣ
Κείμενο: Μιχάλης Καραγιάννης
Σκηνοθεσία: Αντώνης Καραγιάννης
Μέδουσα: Πηνελόπη Αναστασοπούλου
Η Κάτια Δανδουλάκη συμμετέχει αφιλοκερδώς, χαρίζοντας τη φωνή της στο έργο ΜΕΔΟΥΣΑ
Μουσική: Fotis Benardo
Σκηνογραφία / Κοστούμια: Μαγδαληνή Σίγα
Κατασκευή Κοστουμιών: Ελένη Χασιώτη
Χορογραφίες / Σχεδιασμός Φωτισμών: Αντώνης Καραγιάννης
Σχεδιασμός video art: Παναγιώτης Πέτρου
Χειρισμός Φωτισμών: Βαγγέλης Ματίκας
Τεχνική υποστήριξη / Ήχος: Μιχάλης Βιδάλης
Φωτογραφίες / video trailer: Μαρία Ντελάκου
Παραγωγή: Θέατρο Αθήναιον
Προπώληση: more.com
