Η Ελένη Γλύκατζη-Αρβελέρ υπήρξε μία από τις πιο επιδραστικές μορφές της σύγχρονης ελληνικής και ευρωπαϊκής διανόησης, με το έργο και τις παρεμβάσεις της να καλύπτουν ένα ευρύ φάσμα κρίσιμων θεμάτων. Κεντρικός άξονας της σκέψης της ήταν το Βυζάντιο, όχι ως ένα «σκοτεινό» παρελθόν, αλλά ως θεμέλιο της ευρωπαϊκής και ελληνικής ταυτότητας. Τόνιζε τη σημασία της βυζαντινής κληρονομιάς στη διαμόρφωση της πολιτικής σκέψης, της διοίκησης, της διπλωματίας και της πολιτισμικής συνέχειας του ελληνισμού.
Ιδιαίτερη έμφαση έδινε στη σχέση ιστορίας και πολιτικής. Πίστευε ότι η άγνοια της ιστορίας οδηγεί σε επαναλαμβανόμενα λάθη και ότι η ιστορική γνώση αποτελεί απαραίτητο εργαλείο για τη δημοκρατική συνείδηση. Συχνά μιλούσε για την ευθύνη των ηγετών, τον ρόλο της παιδείας και την ανάγκη κριτικής σκέψης, προειδοποιώντας για τον λαϊκισμό, τον εθνικισμό και την παραχάραξη της ιστορικής μνήμης.
Παράλληλα, ανέδειξε τη σημασία της ελληνικής γλώσσας ως φορέα ιστορίας και πολιτισμού, ενώ υποστήριζε ότι η παιδεία δεν πρέπει να περιορίζεται στη χρηστική γνώση, αλλά να καλλιεργεί ήθος, κρίση και συνείδηση. Με τη διεθνή της πορεία και την ακαδημαϊκή της καταξίωση, απέδειξε ότι η πνευματική δύναμη και η αφοσίωση στη γνώση μπορούν να υπερβούν σύνορα και στερεότυπα.
Ιδιαίτερα σημαντικές υπήρξαν οι θέσεις της Ελένη Γλύκατζη-Αρβελέρ για την παιδεία. Πίστευε ότι η εκπαίδευση δεν είναι απλώς μηχανισμός επαγγελματικής αποκατάστασης, αλλά βαθιά ανθρωπιστική διαδικασία που διαμορφώνει πολίτες με κρίση, συνείδηση και ιστορική γνώση. Τόνιζε ότι η παιδεία πρέπει να καλλιεργεί την ικανότητα σκέψης και όχι την αποστήθιση, να ενισχύει τον διάλογο και όχι τη στείρα αναπαραγωγή πληροφοριών. Για την ίδια, η γνώση της ιστορίας και της γλώσσας αποτελούσε βασικό πυλώνα της ταυτότητας και της δημοκρατικής ωριμότητας ενός λαού. Υπογράμμιζε συχνά πως χωρίς ουσιαστική παιδεία δεν μπορεί να υπάρξει πραγματική ελευθερία, ούτε υπεύθυνη κοινωνία.
Ο θάνατός της σηματοδοτεί το τέλος μιας εποχής για τον ελληνικό και ευρωπαϊκό πνευματικό κόσμο. Η απώλειά της αφήνει ένα μεγάλο κενό, όμως το έργο, οι ιδέες και ο λόγος της παραμένουν ζωντανά. Αποτελούν πολύτιμη παρακαταθήκη για τις επόμενες γενιές, υπενθυμίζοντάς μας ότι η ιστορία δεν είναι απλώς παρελθόν, αλλά οδηγός για το μέλλον.
