γράφει η Κατερίνα Χρυσοχόου
Η γνωριμία μου με τη «Μεγάλη Χίμαιρα» ξεκίνησε μάλλον απρόσμενα, από μια σκηνή στο «Μαέστρο», όπου ο Ορέστης εμφανίζεται να διαβάζει το μυθιστόρημα. Εκείνη την περίοδο αναζητούσα ένα βιβλίο για να μου κρατήσει συντροφιά στις διακοπές μου. Η άγνοια μου για το περιεχόμενό του ήταν το στοιχείο που έκανε την αναγνωστική μου εμπειρία τόσο μαγική. Ψάχνοντας ένα «βιβλίο παραλίας», κατέληξα να βυθίζομαι από τις πρώτες σελίδες σε ένα ζοφερό ψυχολογικό θρίλερ χωρίς επιστροφή.
Η ιστορία αφορά τη Μαρίνα Μπαρέ, μια Γαλλίδα διανοούμενη με ιδιαίτερο θαυμασμό για την αρχαία Ελλάδα και με σχετικές σπουδές. Μετά τον θάνατο της μητέρας της, σε μια αγωνιώδη προσπάθεια να ξεφύγει από το παρελθόν της και να κατακτήσει την ευτυχία και την πληρότητα, ακολουθεί παρορμητικά τον Γιάννη, τον καπετάνιο της, στην Ελλάδα, τον οποίο και στη συνέχεια παντρεύεται.
Στο πρόσωπο του Γιάννη η Μαρίνα δεν βλέπει μόνο έναν άνδρα, αλλά και την ιδεαλιστική εικόνα που έχει διαμορφώσει για τον ελληνικό πολιτισμό, μαζί με μια πρωτόγνωρη για εκείνη ερωτική φλόγα. Ωστόσο, η προσπάθειά της να ενταχθεί στην πατριαρχική και συντηρητική κοινωνία της Σύρας αποδεικνύεται δύσκολη, καθώς η γαλλική της ανατροφή και το ανήσυχο πνεύμα της την οδηγούν σταδιακά στο να αισθάνεται ξένη μέσα στο ίδιο της το περιβάλλον, ενώ ταυτόχρονα προσπαθεί να ισορροπήσει ανάμεσα στον ρόλο της συζύγου της μάνας και της γυναίκας.
Έτσι, αδυνατεί να προσαρμοστεί στους καθωσπρεπισμούς του νησιού και, ταυτόχρονα, η στάση της τροφοδοτεί τον φθόνο και εντείνει την κοινωνική απόρριψη που δέχεται για την ομορφιά και τη διαφορετικότητά της. Η «Χίμαιρα», το πλοίο του Γιάννη, ενώ αρχικά φαντάζει ως το όχημα προς την ευτυχία της, στην πραγματικότητα σηματοδοτεί την αρχή της αυτοκαταστροφής της και όσων αγάπησε.
Στο έργο του ο Καραγάτσης χτίζει ένα βαθύ ψυχογράφημα των ηρώων του, με επίκεντρο τη Μαρίνα, μέσα από την οποία αναδεικνύονται οι ορμές της ανθρώπινης φύσης και η εύθραυστη θνητότητα του ανθρώπου. Ο αναγνώστης δεν μένει απλός παρατηρητής, αλλά εμπλέκεται συναισθηματικά και ηθικά. Η ειλικρίνεια της αφήγησης αποτρέπει μια εύκολη ηθική καταδίκη των χαρακτήρων και καλλιεργεί μια πιο σύνθετη κατανόηση της ανθρώπινης αδυναμίας.
Η μορφή της ιστορίας θυμίζει έντονα αρχαία τραγωδία, γεγονός το οποίο δεν είναι τυχαίο καθώς γίνονται πολλαπλές αναφορές στην Μήδεια. Η υπόθεση πλαισιώνεται σε μια σκοτεινή ατμόσφαιρα η οποία σε κρατά σε επαγρύπνηση καθώς περιμένεις την στιγμή του ολέθρου.
Δεν πρόκειται για ένα εύπεπτο ανάγνωσμα και εκεί ακριβώς έγκειται η λογοτεχνική του αξία. Διαπραγματεύεται ζητήματα τα οποία συνήθως επιλέγουμε να αποσιωπούμε ως κοινωνία, θέτοντας στο προσκήνιο αναπολογητικά την γυναικεία σεξουαλικότητα και επιθυμία. Παράλληλα, προβάλλει τις επιπτώσεις της μοναξιάς, το ανεξέλεγκτο πάθος, την αμφισβήτηση της πίστης, την συγχώρεση στο μεγαλείο της, την απόγνωση, την πνευματική σύνδεση μεταξύ δύο ανθρώπων και την απώλεια. Η θεματική του είναι και ο λόγος που το έργο κερδίζει τον αναγνώστη. Πρόκειται για ένα βιβλίο που μας αφορά άμεσα, καθώς λειτουργεί ως τροφή για σκέψη γύρω από την προσωπική μας ηθική και μας παρασύρει σε ένα έντονα βιωματικό ταξίδι.
«Η Μεγάλη Χίμαιρα» δεν ωραιοποιεί ούτε δικαιολογεί τις πράξεις των πρωταγωνιστών της, όμως είναι ένας καθρέφτης όσων συχνά επιλέγουμε να κρύβουμε. Τελικά πόσο ελεύθεροι είμαστε απέναντι στις επιθυμίες μας όταν αυτές μας ξεπερνούν; Και σε ποιο βαθμό το παρελθόν μπορεί να καθορίσει, αθόρυβα αλλά καταλυτικά, τη μοίρα μας;
