«Δεν κληθήκαμε να αποφασίσουμε αν θα σώζαμε ένα κουτάβι. Κληθήκαμε να αποφασίσουμε αν η διάσωσή του δικαιολογούσε να τεθεί σε κίνδυνο μια ολόκληρη οικογένεια λύκων»

Έντονες αντιδράσεις και επικριτικά σχόλια προκάλεσε η είδηση του θανάτου του λευκού κουταβιού που είχε ενταχθεί σε αγέλη λύκων στην Κεντρική Μακεδονία.

Πολλοί ήταν εκείνοι που έθεσαν το ίδιο ερώτημα προς τον διδάκτορα Ζωολογίας του ΑΠΘ Θεόδωρο Κομηνό και την ερευνητική ομάδα που παρακολουθούσε την αγέλη: Γιατί δεν το έσωσαν;

Στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης διατυπώθηκαν σχόλια ότι το ζώο «έπρεπε να είχε διασωθεί από την πρώτη μέρα», ενώ άλλοι κατηγόρησαν τους ερευνητές ότι το αντιμετώπισαν ως «πειραματόζωο».

Η ομάδα αποφάσισε να απαντήσει δημόσια, εξηγώντας τις συνθήκες κάτω από τις οποίες πραγματοποιούνταν η έρευνα και, κυρίως, γιατί η άμεση επέμβαση δεν ήταν τόσο απλή όσο ενδεχομένως φάνηκε μέσα από τα βίντεο που δημοσιοποιήθηκαν.

Δεν παρακολουθούσαν μόνο το κουτάβι

Όπως εξηγούν οι ερευνητές, αντικείμενο της παρακολούθησης δεν ήταν ένα μεμονωμένο ζώο αλλά ολόκληρη οικογένεια λύκων με νεογνά.

Η αγέλη ζει σε αγροτική περιοχή και όχι σε έναν απομονωμένο ή περιφραγμένο χώρο. Κινείται ανάμεσα σε καλλιέργειες καλαμποκιού, σιτηρών, ηλίανθου και βαμβακιού, αλλά και κοντά σε κτηνοτροφικές μονάδες και ιδιωτικές εκτάσεις.

Αυτό σημαίνει ότι μια επιχείρηση σύλληψης δεν θα μπορούσε να γίνει διακριτικά ή χωρίς σημαντική προετοιμασία.

Θα απαιτούσε ανθρώπινο δυναμικό, οχήματα, κτηνίατρο, ειδικό εξοπλισμό και πολλές ώρες αναζήτησης μέσα σε ιδιωτικές καλλιέργειες.

Και το σημαντικότερο: η παρουσία τόσων ανθρώπων θα μπορούσε να αποκαλύψει την ακριβή θέση μιας οικογένειας λύκων που μέχρι τότε κατάφερνε να παραμένει σχεδόν απαρατήρητη.

Η πυρκαγιά έκανε την κατάσταση ακόμη πιο δύσκολη

Σύμφωνα με την ομάδα, λίγες ημέρες πριν από τον θάνατο του κουταβιού είχε εκδηλωθεί μεγάλη αγροτική πυρκαγιά στην περιοχή, κοντά στη φωλιά των λύκων.

Η παρουσία πυροσβεστικών οχημάτων, αεροσκαφών, ελικοπτέρων και ανθρώπων ανάγκασε τους λύκους να εγκαταλείψουν την περιοχή της φωλιάς και να κινηθούν βαθύτερα μέσα στις καλλιέργειες.

Εκεί, η πυκνή βλάστηση –καλαμπόκια, ηλίανθοι και βαμβάκια– περιόριζε σημαντικά την ορατότητα.

Η συγκεκριμένη οικογένεια αποτελούνταν εκείνη την περίοδο από περίπου εννέα λύκους διαφορετικών ηλικιών και έξι νεογνά.

Μια οργανωμένη επιχείρηση σύλληψης σε τέτοιες συνθήκες, υποστηρίζουν οι ερευνητές, θα μπορούσε να προκαλέσει έντονο στρες στα ζώα και να δημιουργήσει κίνδυνο τόσο για τους λύκους όσο και για τους ανθρώπους που θα συμμετείχαν.

«Το βίντεο δεν τραβήχτηκε επειδή γνωρίζαμε ότι θα πεθάνει»

Ένα ακόμη σημείο που θέλησε να διευκρινίσει η ομάδα αφορά το βίντεο στο οποίο εμφανίζεται το κουτάβι.

Η καταγραφή δεν έγινε επειδή οι ερευνητές γνώριζαν ότι το ζώο βρισκόταν σε κατάσταση που θα οδηγούσε στον θάνατό του.

Αντίθετα, όπως εξηγούν, το βίντεο αποτελούσε μέρος της καθημερινής επιστημονικής παρακολούθησης της αγέλης.

Οι ερευνητές καταγράφουν τη συμπεριφορά των ζώων στο φυσικό τους περιβάλλον και δεν παρεμβαίνουν σε κάθε περιστατικό που παρατηρούν.

Εκείνη την ημέρα είδαν το κουτάβι για περίπου δέκα λεπτά, ενώ η βασική τους προσοχή ήταν στραμμένη στη συμπεριφορά ολόκληρης της οικογένειας.

Το ζώο έδειχνε καταπονημένο, ωστόσο παρόμοια εικόνα είχαν παρατηρήσει και σε λυκόπουλα, τα οποία εμφανίζονταν νωχελικά και κοιμούνταν για μεγάλα χρονικά διαστήματα, κάτι που οι ερευνητές είχαν συνδέσει με τις ιδιαίτερα υψηλές θερμοκρασίες.

Η εικόνα που άλλαξε την εκτίμηση

Ιδιαίτερη αναφορά γίνεται και στα ίχνη που είχαν καταγραφεί στο πίσω μέρος του σώματος του κουταβιού.

Αρχικά, οι ερευνητές εκτίμησαν ότι ενδέχεται να επρόκειτο για υπολείμματα κοπριάς βοοειδών. Στην περιοχή, όπως αναφέρουν, οι λύκοι και το κουτάβι είχαν παρατηρηθεί επανειλημμένα να κυλιούνται ή να ξαπλώνουν πάνω σε κοπριά.

Την επόμενη ημέρα, ωστόσο, όταν η ομάδα επανεξέτασε το υλικό και εξέφρασε προβληματισμό για την κατάσταση του ζώου, απευθύνθηκε σε κτηνίατρο.

Ο κτηνίατρος επισήμανε ότι τα συγκεκριμένα ίχνη θα μπορούσαν να αποτελούν ένδειξη διάρροιας και όχι απλώς υπολείμματα κοπριάς.

Μέχρι εκείνη τη στιγμή, σύμφωνα με την ομάδα, δεν υπήρχε σαφής εικόνα που να οδηγούσε με βεβαιότητα στο συμπέρασμα ότι το κουτάβι αντιμετώπιζε σοβαρό πρόβλημα υγείας που απαιτούσε άμεση επέμβαση.

Οι κρίσιμες ώρες της παρατήρησης

Οι καταγραφές γίνονταν μεταξύ 4 και 7 το πρωί, όταν τα ζώα επέστρεφαν από τη νυχτερινή αναζήτηση τροφής και αποσύρονταν για ξεκούραση.

Η ομάδα επέστρεψε στην περιοχή τρεις ημέρες αργότερα.

Μέχρι τότε, κανείς δεν μπορούσε να γνωρίζει τι είχε συμβεί στο κουτάβι.

Και εδώ βρίσκεται, σύμφωνα με τους ερευνητές, ένα από τα βασικά προβλήματα της δημόσιας συζήτησης: σήμερα όλοι βλέπουν το συγκεκριμένο βίντεο γνωρίζοντας ήδη το τέλος της ιστορίας.

Οι άνθρωποι που βρίσκονταν στο πεδίο, όμως, δεν γνώριζαν ότι τρεις ημέρες αργότερα το ζώο θα ήταν νεκρό.

Υπήρχε και μια άλλη πιθανότητα

Η ομάδα αναφέρει ακόμη ότι τις προηγούμενες εβδομάδες είχε παρατηρήσει το κουτάβι να έρχεται σε επαφή με άλλα αδέσποτα ή ημιδεσποζόμενα σκυλιά που κινούνταν στην ίδια περιοχή και τρέφονταν στα ίδια σημεία με νεκρά κτηνοτροφικά ζώα.

Οι ερευνητές είχαν αρχίσει να εκτιμούν ότι ενδεχομένως το ζώο θα απομακρυνόταν σταδιακά από τους λύκους και θα επέστρεφε στον πληθυσμό των σκύλων της περιοχής.

Η εξέλιξη αυτή, όπως υποστηρίζουν, ήταν ένας ακόμη παράγοντας που συνυπολόγιζαν στην αξιολόγηση της κατάστασης.

Το δύσκολο δίλημμα

Η πιο κρίσιμη παράμετρος, ωστόσο, ήταν η ίδια η φύση της περιοχής και η παρουσία της αγέλης.

Για να οργανωθεί επιχείρηση διάσωσης θα απαιτούνταν, σύμφωνα με την ομάδα, η κινητοποίηση δημόσιων υπηρεσιών, του Δασαρχείου, κτηνιατρικών υπηρεσιών, του ΟΦΥΠΕΚΑ και άλλων φορέων.

Και όλα αυτά για να επιχειρηθεί η σύλληψη ενός άρρωστου σκύλου που βρισκόταν μέσα σε μια ενεργή οικογένεια λύκων με νεογνά.

Το δίλημμα, επομένως, όπως το θέτουν οι ίδιοι οι ερευνητές, δεν ήταν απλώς «σώζουμε ή δεν σώζουμε το κουτάβι;»

Ήταν αν η προσπάθεια διάσωσής του δικαιολογούσε την πιθανή διατάραξη μιας ολόκληρης αγέλης, την αποκάλυψη της θέσης της φωλιάς και την έκθεση ανθρώπων και ζώων σε επιπλέον κίνδυνο.

Η ομάδα απαντά πως, με βάση τα δεδομένα που είχε εκείνη τη στιγμή, η απάντηση ήταν όχι.

Η απόφαση που σήμερα κρίνεται εκ των υστέρων

Ο θάνατος του κουταβιού είναι αναμφίβολα ένα δυσάρεστο και συναισθηματικά φορτισμένο γεγονός. Και η αντίδραση του κόσμου είναι σε μεγάλο βαθμό κατανοητή: όταν βλέπει ένα μικρό ζώο να υποφέρει, η πρώτη σκέψη είναι ότι πρέπει να σωθεί.

Η επιστημονική έρευνα στην άγρια φύση, όμως, λειτουργεί με διαφορετικούς κανόνες.

Η παρέμβαση δεν είναι πάντα η αυτονόητη λύση. Μπορεί να αλλάξει τη συμπεριφορά μιας αγέλης, να διαταράξει μια φωλιά ή να δημιουργήσει κινδύνους που δεν είναι ορατοί σε εκείνον που παρακολουθεί ένα βίντεο λίγων δευτερολέπτων.

Αυτό δεν σημαίνει ότι κάθε απόφαση των ερευνητών είναι υπεράνω κριτικής.

Σημαίνει όμως ότι για να κριθεί μια τέτοια απόφαση, πρέπει να εξεταστούν όσα γνώριζαν οι ίδιοι τη δεδομένη στιγμή και όχι μόνο όσα γνωρίζουμε εμείς σήμερα, γνωρίζοντας ήδη την κατάληξη.

Και αυτή είναι ίσως η πιο δύσκολη ερώτηση στην υπόθεση του λευκού κουταβιού:

Όταν η διάσωση ενός ζώου μπορεί να θέσει σε κίνδυνο μια ολόκληρη άγρια οικογένεια, ποιο είναι τελικά το όριο της ανθρώπινης παρέμβασης;