Ορόσημα του Ελληνικού κινηματογράφου 1896 – 1940

Έρευνα Γεροφώτης Λάζαρος

Για τον Ελληνικό κινηματογράφο των δεκαετιών του ’50, του ‘ 60 και του ’70 γνωρίζουμε πολλά. Ακόμα και για την χρυσή εποχή της βιντεοκασέτας την δεκαετία του ’80, πολλές ιστορίες είναι γνώριμες στο κοινό. Για τον κινηματογράφο πριν το Β’ Παγκόσμιο Πόλεμο όμως, τα στοιχεία και οι πληροφορίες που έχουμε είναι πενιχρά και οι περισσότερες ταινίες της περιόδου θεωρούνται χαμένες. Ελάχιστες ταινίες σώζονται ολόκληρες ή αποσπάσματα τους, με τις πληροφορίες να αντλούνται από τον έντυπο τύπο της εποχής. Μετά από ηλεκτρονική και έντυπη έρευνα, παρατίθενται τα ορόσημα του Ελληνικού Κινηματογράφου από το 1896 έως το 1940:

• 1896: Τον Δεκέμβρη του 1895 οι αδερφοί Λυμιέρ πραγματοποιούν την πρώτη κινηματογραφική προβολή στον κόσμο, στο Παρίσι. Ένα χρόνο σχεδόν αργότερα, στις 29 Νοεμβρίου 1896, ο Αλεξάντερ Πρόμιο, οπερατέρ και αντιπρόσωπος των Λυμιέρ, κατευθυνόμενος προς την Κωνσταντινούπολη για να διαδώσει τον κινηματογράφο, έκανε μια στάση στην Αθήνα για ένα μήνα περίπου και έστησε σε μια στοά στην οδό Κολοκοτρώνη τον πρώτο πρόχειρο κινηματογράφο. Η επιγραφή στην είσοδο έγραφε «Cinimatographe Edison». Προβάλλονταν 16 ταινίες μικρού μήκους και το εισιτήριο κόστιζε . 2,20 δραχμές όσο το μισό μεροκάματο της εποχής που ήταν 4 δραχμές. Κάποιες από τις ταινίες έδειχναν άλογα στα Ηλύσια Πεδία ή την χορεύτρια Loie Fuller.

• 1897: Γίνονται οι πρώτες κινηματογραφήσεις στην Ελλάδα, κατά τη διάρκεια του Ελληνοτουρκικού πολέμου. Ο Άγγλος ανταποκριτής Frederic Villiers καταγράφει σκηνές από τον πόλεμο, όμως καμία από τις λήψεις του δεν σώθηκε, καθώς ο ίδιος τις κατέστρεψε όταν είδε την μεγάλη επιτυχία που είχαν οι σκηνοθετημένες σε στούντιο στην Γαλλία ταινίες του Georges Méliès, όπου ήταν εμπνευσμένες και παρουσίαζαν τον Ελληνοτουρκικό πόλεμο.
• 1900: Για άλλους, η επίσημη πρώτη οργανωμένη κινηματογραφική προβολή στην Ελλάδα, πραγματοποιήθηκε στην Ερμούπολη της Σύρου, στις 29 Ιουλίου του 1900. Το θερινό Θέατρο «Ορφεύς» μετατράπηκε σε κινηματογραφική αίθουσα από έναν ξένο πλανόδιο κινηματογραφιστή. Τυπώθηκε πρόγραμμα και αφίσα. Οι 20 ταινίες που προβλήθηκαν συνοδεύονταν από μουσική που αναπαράγονταν στο νέο επίτευγμα της εποχής, τον φωνόγραφο. Οι προβολές κράτησαν μία εβδομάδα, με τις ταινίες να είναι διαφορετικές κάθε μέρα, που σημαίνει ότι προβλήθηκαν περίπου 100 ταινίες, Αμερικάνικες παραγωγές οι περισσότερες. Από το πρόγραμμα αντλούμε την πληροφορία πως οι προβολές ήταν χωρισμένες σε 3 μέρη, για να υπάρχει αντιστοιχία με τις πράξεις ενός θεατρικού που ήταν συνηθισμένο το κοινό. Μάλιστα, ο ξένος κινηματογραφιστής στα διαλείμματα, πρόβαλλε και γυάλινες διαφάνειες με Ελληνικά θέματα, όπως η Βασιλική οικογένεια, Ελληνικές πόλεις και χωριά. Το εισιτήριο κόστιζε 1 δραχμή. Ήταν η πρώτη φορά που ο κινηματογράφος παρουσιάστηκε σαν αυτόνομο θέαμα και όχι ως συμπλήρωμα θεατρικών παραστάσεων.
• 1903: Στην Τουρκοκρατούμενη ακόμα Θεσσαλονίκη, ο Πλούταρχος Ιμπροχώρης, ένας άνθρωπος του θεάτρου, προχωράει στην ίδρυση του πρώτου χειμερινού κινηματογράφου στον ελληνικό χώρο (με τα σημερινά σύνορα). Ο Ιμπροχώρης θα ταξιδέψει και θα φέρει από την Ευρώπη, σε συνεργασία με τον Γάλλο φωτογράφο Jean Leitmair, μηχανήματα κινηματογραφικών προβολών και θα μετατρέψει τη θεατρική αίθουσα «Ολύμπια» σε κινηματογράφο, όπου τις καθημερινές παίζονταν θεατρικές παραστάσεις και τα Σαββατοκύριακα κινηματογραφικές προβολές. Ήταν η πρώτη κινηματογραφική αίθουσα στα Βαλκάνια, καθώς η Κωνσταντινούπολη και η Σμύρνη απέκτησαν την πρώτη τους αίθουσα το 1907, η Αθήνα το 1908 και το Βελιγράδι το 1909. Το «Ολύμπια», βρίσκονταν στην παλιά παραλία Θεσσαλονίκης, καταστράφηκε όμως, από την πυρκαγιά του 1917.
• 1904: Ένας Άγγλος κινηματογραφιστής, όπου το όνομα του μας είναι άγνωστο, απεσταλμένος της εταιρίας Charles Urban Trading Company κινηματογραφεί σκηνές σε διάφορα σημεία της Ελλάδας, όπως το λιμάνι του Πειραιά, την Αθήνα, την Ακρόπολη, τον Λυκαβηττό, τον Ισθμό της Κορίνθου.
• 1905: Ο Ελληνικός κινηματογράφος για πολλούς γεννήθηκε το 1905 από τους αδελφούς Γιάννη και Μίλτο Μανάκια ή Μανάκη, τους επονομαζόμενους και «Λιμιέρ των Βαλκανίων». Ήταν οι πρώτοι που έφεραν από το Λονδίνο την πρώτη μηχανή λήψης στην Ελλάδα (με τα σημερινά σύνορα, καθώς ήταν ακόμα Τουρκοκρατούμενη η ευρύτερη περιοχή της Μακεδονίας), μία BIOSCOPE No 300 και γυρίζουν στο χωριό τους, την Αβδέλλα των Γρεβενών, την πρώτη κινηματογραφική ταινία στα Βαλκάνια, τις περίφημες «Υφάντρες». Πρωταγωνίστρια της πρώτης και σύντομης σε διάρκεια ταινίας τους ήταν η γιαγιά τους κυρά-Λουκία Μανάκη, ετών 117, που έγνεθε μαλλί και ύφαινε στον αργαλειό.

• 1906: Ο κινηματογράφος αρχικά συμπλήρωνε το πρόγραμμα των μεγάλων θεάτρων. Οι προβολές γίνονταν μόνο τις Κυριακές και περιλάμβαναν μικρού μήκους ταινίες από την Γαλλία και την Ιταλία.
• Ο Γάλλος οπερατέρ Λεόν κατέφθασε από την Αίγυπτο για να κινηματογραφήσει την Μεσολυμπιάδα (ανεπίσημη Ολυμπιάδα) που λάμβανε χώρα στη Ελλάδα. Αυτό είναι το πρώτο ζουρνάλ που κινηματογραφείται σε ελληνικό έδαφος.

• 1908: Ο Ευάγγελος Μαυροδημάκης έφτιαξε τις πρώτες αμιγείς κινηματογραφικές αίθουσες με τακτικές προβολές στο κέντρο της πρωτεύουσας. Παράλληλα οργάνωσε και το πρώτο γραφείο διανομής που εισήγαγε ταινίες και τις διένειμε στις αίθουσες των Αθηνών που ήταν τρείς χειμερινές και μία θερινή.
• Το πρόγραμμα των κινηματογράφων αποτελούνταν συνήθως από 8 μικρού μήκους ταινίες. Τις προβολές συνόδευε αρχικά ένας πιανίστας ενώ αργότερα προστέθηκαν μεγάλες ορχήστρες με γνωστούς τραγουδιστές.
• 1909: Κατέφθασε στην Ελλάδα ο Ούγγρος κινηματογραφιστής Γιόζεφ Χεπ, που με τις γνώσεις του, έπαιξε πολύ σημαντικό ρόλο στην εξέλιξη του ελληνικού κινηματογράφου. Μέσω της Pathé ο Χεπ κατέβηκε ως τεχνικός του κινηματογράφου στην Αθήνα, σε μια εποχή που η πρωτεύουσα είχε ελάχιστες κινηματογραφικές αίθουσες, οι οποίες είχαν ξένους τεχνικούς: το «Σινέ Κόσμος» («Θέατρον του κόσμου»/Theatre du monde) Νορβηγό, το «Σπλέντιτ» (μετά το 1911 «Ρουαγιάλ») τον Ιταλό Filippo Martelli και το «Πανελλήνιον», όπου ήταν ο μεγαλύτερος και πολυτελέστερος κινηματογράφος με χωρητικότητα 2.000 θεατών και ζωντανή ορχήστρα, Ούγγρο, τον Χεπ δηλαδή, απ’ όπου και ξεκίνησε να εργάζεται στην Ελλάδα.
• 1910: Ο Έλληνας ηθοποιός του θεάτρου Σπύρος Δημητρακόπουλος (Σπυριντιών) προχώρησε στην ίδρυση της πρώτης ελληνικής εταιρείας παραγωγής με το όνομα «Αθήνα Φιλμ»”. Γύρισε συνολικά τέσσερις κωμικές ταινίες μικρού μήκους όλες σε σκηνοθεσία Filippo Martelli. Το 1911 γύρισε την πρώτη του κωμική ταινία, χωρίς ήχο, με τίτλο «Κβο Βάντις Σπυριντιών», για να ακολουθήσουν «Ο Σπυριντιών χαμαιλέων», «Ο Σπυριντιών μπέμπης» και το 1914 «Οι δυο τυχεροί». Από τις ταινίες αυτές η ταινία «Ο Σπυριντιών μπέμπης» παίχτηκε με επιτυχία και στη Γερμανία.

• 1912: Ο Γιόζεφ Χεπ αγόρασε μια κινηματογραφική μηχανή 35 χιλ., με την οποία γύρισε την πρώτη ταινία της ελληνικής κινηματογραφικής ιστορίας (αφού στο μεταξύ είχε πολιτογραφηθεί Έλληνας). Στην Ελλάδα είχαν ήδη γυριστεί ταινίες, με την πρώτη τεκμηριωμένη λήψη το 1906 στη Μεσολυμπιάδα, αλλά από ξένους κινηματογραφιστές (Οι αδερφοί Μανάκη κινηματογραφούσαν στην ευρύτερη περιοχή της Μακεδονίας από το 1905, όπου όμως ακόμα δεν είχε απελευθερωθεί από τους Τούρκους). Η πρώτη αυτή ταινία του Χεπ ήταν ένα ντοκιμαντέρ για την καθημερινή ζωή των γαλαζοαίματων με τίτλο «Μικροί πρίγκιπες» στον κήπο των ανακτόρων, την οποία αργότερα προέβαλε σε αίθουσα των ανακτόρων παρουσία της βασιλικής οικογένειας και άλλων επισήμων (μάλιστα κινηματογράφησε την εκδήλωση της προβολής και αυτό αποτελεί τη δεύτερη ταινία του). Τον ίδιο χρόνο (1912) γύρισε την ιστορικής αξίας ταινία «Είσοδος του Ελληνικού Στρατού στη Θεσσαλονίκη», αποτυπώνοντας σε φιλμ την απελευθέρωση της πόλης κατά τη διάρκεια του Α΄ Βαλκανικού Πολέμου.

 Για πρώτη φορά οι Αθηναίοι βλέπουν έγχρωμα κινηματογραφικά φιλμ από το εξωτερικό.

 1913: Με το τέλος των Βαλκανικών πολέμων η Αθήνα απέκτησε έναν ακόμα κινηματογράφο το «ΠΑΛΛΑΣ», στον οποίο διορίστηκε διευθυντής ο Γιόζεφ Χεπ.

• Ο Πειραιάς απέκτησε τον πρώτο του κινηματογράφο τα «ΟΛΥΜΠΙΑ».

• 1914: Γυρίστηκε η πρώτη μεγάλου μήκους ταινία από τον επιχειρηματία Κώστα Μπαχατόρη «Η Γκόλφω». Πρόκειται για διασκευή του βουκολικού δραματικού ειδυλλίου σε πέντε πράξεις του Σπύρου Περεσιάδη. Η παραγωγή της ταινίας κόστισε γύρω στις 100.000 δραχμές, ποσό αστρονομικό για τα δεδομένα της εποχής. Εξωτερικά γυρίσματα της ταινίας περιλαμβάνουν τις τοποθεσίες Αροάνια, Ελευσίνα, δάσος Ευταξία στην Κόρινθο και Πύργος Βασιλίσσης.

• 1915: Ο Γιόζεφ Χεπ κατασκεύασε στην Ελλάδα μια τιτλέζα και έριχνε τους ελληνικούς τίτλους την ώρα της προβολής μιας ξένης ταινίας. Έτσι οι γαλλικοί διάτιτλοι (επεξηγηματικοί τίτλοι ανάμεσα σε σκηνές της ταινίας), που δεν μπορούσαν να αναγνωσθούν από τους Έλληνες θεατές, μεταφράζονται στα ελληνικά.

• 1916: Ο Δήμος Βρατσάνος ίδρυσε νέα κινηματογραφική εταιρεία, την «ΑΣΤΥ ΦΙΛΜ» από κοινού με τον Γιόζεφ Χεπ, αγοράζοντας το στούντιο της «Αθήνη Φιλμς», ιδιοκτησίας του πρώτου αξιόλογου Έλληνα παραγωγού ταινιών Κωνσταντίνου Μπαχατώρη, που είχε υποστεί σοβαρές ζημιές κατά τη διάρκεια των Νοεμβριανών του 1916, τα οποία μάλιστα οδήγησαν και στην αποχώρηση της οικογένειάς του από τη χώρα. Τα γυρίσματα της πρώτης τους ταινίας «Ο ανήφορος του Γολγοθά» σταμάτησαν όταν η Ελλάδα μπήκε στον Α’ παγκόσμιο πόλεμο και η Αθήνα βομβαρδίστηκε από το συμμαχικό στόλο.

• 1917: Η μοναδική εταιρεία παραγωγής η «ΑΣΤΥ ΦΙΛΜ», διαλύθηκε μετά από τρεις αποτυχημένες ταινίες μεγάλου μήκους.
• 1920: Ο πόλεμος είχε πλέον τελειώσει και οι συνθήκες έμοιαζαν ευνοϊκότερες. Ο παραγωγός Δήμος Βρατσάνος επανίδρυσε την εταιρεία του «ΑΣΤΥ ΦΙΛΜ» και γύρισε την ταινία «Ο Βιλάρ στα γυναικεία λουτρά του Νέου Φαλήρου». Πρωταγωνιστής του ήταν ο Νικόλαος Σφακιανός, που μέχρι τότε έκανε καριέρα στη Γαλλία. Το 1924 γυρίζει την ταινία «Οι περιπέτειες του Βιλάρ».

• Το 1920 ιδρύθηκε και η πρώτη κινηματογραφική σχολή από τον Δήμο Βρατσάνο.
• 1921: Ο Δημήτρης Γαζιάδης ένας νέος σκηνοθέτης έφυγε από την Γερμανία όπου δούλευε ως οπερατέρ και με σκοπό να έρθει στην Ελλάδα και να σκηνοθετήσει μια προπαγανδιστική ταινία μεγάλου μήκους του Υπουργείου Εξωτερικών με θέμα την κατάληψη της Άγκυρας. Ο Γαζιάδης είναι ο δεύτερος άνθρωπος, μετά τον Γιόζεφ Χεπ που έπαιξε τόσο σημαντικό ρόλο στην εξέλιξη του ελληνικού κινηματογράφου.
• Την ίδια χρονιά εμφανίστηκε και ο Μαυρίκιος Νόβακ που ίδρυσε τη «Νόβακ Φίλμς».

• 1922: Ο Γιόζεφ Χεπ, οι αφοί Γαζιάδη και ο Γεώργιος Προκοπίου καταγράφουν τη μικρασιατική καταστροφή.
• Ο Αχιλλέας Μαδράς, ένας Έλληνας που ζούσε χρόνια στην Αμερική, γύρισε στην Ελλάδα και κινηματογράφησε την ταινία «Η τσιγγάνα των Αθηνών», όπου δεν προβλήθηκε ποτέ στην Ελλάδα, με τη μία και μοναδική της προβολή να λαμβάνει χώρα -κατόπιν μερικής λογοκρισίας- στη Νέα Υόρκη στο Times Square Theatre (του ομίλου Μπρόντγουεϊ). «Ο μάγος της Αθήνας» (1931), αποτελεί σεναριακή μετεξέλιξη αυτής, που μάλιστα επαναχρησιμοποίησε αρκετά πλάνα της.

• 1923: Εμφανίστηκε ο πρώτος λαϊκός κωμικός, ο Μιχαήλ Μιχαήλ του Μιχαήλ, που με τις λαϊκές κωμωδίες του «Βασιλιά του Γέλιου», όπως τον λέγανε, κατάφερνε να ξεκουράσει τον ταλαιπωρημένο ψυχισμό των Ελλήνων, από τις άσχημες αναμνήσεις της μικρασιατικής καταστροφής. Έγραψε, σκηνοθέτησε και πρωταγωνίστησε σε τουλάχιστον πέντε κωμωδίες του βωβού κινηματογράφου: «Ο Μιχαήλ δεν έχει ψιλά», «Ο έρως της Κοντσέτας σώζει τον Μιχαήλ», «Ο γάμος της Κοντσέτας και του Μιχαήλ», «Το Όνειρο του Μιχαήλ» και «Ο τυχερός». Συμπρωταγωνίστρια των έργων αυτών ήταν η Κοντσέτα Μόσχου. Τις ταινίες είχε σκηνοθετήσει ο Καλαποθάκης, τενόρος της Λυρικής Σκηνής και οπερατέρ ήταν ο Γιόζεφ Χεπ. Το σενάριο είχε γράψει ο ίδιος ο πρωταγωνιστής των έργων με τη βοήθεια του συγγραφέα Αριστομένη Διδίκα. Μεταγενέστερα ο Μιχαήλ πρωταγωνίστησε σε ακόμα μία κωμωδία, «Τα Καταστήματα των Αθηνών».

• 1928: Το διάστημα 1928-1930 είναι η πρώτη περίοδος, που υπήρξε οργανωμένη παραγωγή ταινιών στην Ελλάδα. Ιδρύθηκε η τρίτη σχολή κινηματογράφου από την «ΝΤΑΓΚ ΦΙΛΜ» (DAG FILM). Σε αυτή δίδασκαν οι Δημήτρης Ροντήρης, Αιμίλιος Βεάκης, Δημήτρης Γαζιάδης .

• 1929: Η Νταγκ Φιλμ (DAG FILM) προβλέποντας τον ερχομό του ηχητικού κινηματογράφου, κατά τη διάρκεια της προβολής μιας βουβής ταινίας, έπαιζε τραγούδια ειδικά γραμμένα για αυτήν.
• Η επίσημη έναρξή του ομιλούντος κινηματογράφου έγινε στον κινηματογράφο «Αττικόν» τον Οκτώβριο του 1929 με την ταινία «FOX FOLLIES OF» του Ντέηβιντ Μπάτλερ.
• Προβάλλεται η ταινία του Αχιλλέα Μαδρά «Μαρία Πενταγιώτισσα». Η Μαρία Πενταγιώτισσα ήταν η πρώτη ελληνική κινηματογραφική υπερπαραγωγή, για τις ανάγκες της οποίας η τότε κυβέρνηση του Ελευθέριου Βενιζέλου διέθεσε 1.500 περίπου στρατιώτες, κατ΄ άλλους 2.500, καθώς και τρεις ίλες ιππικού. Ο δε υποδυόμενος τον βασιλιά Όθωνα δεν ήταν ηθοποιός αλλά αξιωματικός της προεδρικής φρουράς, τότε ανακτορικής φρουράς, ο Ηλίας Κακανάς, που έφερε την πραγματική επίσημη στολή του Όθωνα. Η δε υποδυόμενη τη βασίλισσα Αμαλία, η ερασιτέχνης ηθοποιός Μαρίτσα Ανδρεάδου, φορούσε την πραγματική στολή δεξιώσεων της Αμαλίας με τα διασωθέντα παιγνιόχαρτά της (τράπουλα), μετά από ευγενική διάθεση των μουσείων. Μερικές δε εσωτερικές σκηνές γυρίστηκαν στο πρώτο ανάκτορο του Όθωνα στην πλατεία Κλαυθμώνος, ενώ κάποιες άλλες στην κεντρική είσοδο των Παλαιών Ανακτόρων. πρωτοπροβλήθηκε τον Φεβρουάριο του 1929 στην Αθήνα και το Πάσχα της ίδιας χρονιάς (5 Μαΐου 1929) στη Θεσσαλονίκη. Αρχικά ήταν βωβή ταινία και ως τέτοια προβλήθηκε το φθινόπωρο του 1935 στην ελληνική ομογένεια των ΗΠΑ, κάνοντας πρεμιέρα στο Manhattan Opera House της Νέας Υόρκης στις 22 Σεπτεμβρίου 1935. Στη συνέχεια σε στούντιο του Χόλυγουντ έγινε επεξεργασία της ταινίας, όπου αφαιρέθηκαν οι μεσότιτλοι και προστέθηκε ήχος. Στην ομιλούσα έκδοση, η οποία πρωτοπροβλήθηκε στις 24 Απριλίου 1936 στο Circle Theater της Νέας Υόρκης, όλες οι φωνές που περάστηκαν, ήταν του ίδιου του Μαδρά (οι ανδρικές) και της συζύγου του, Φρίντας Πουπελίνα (οι γυναικείες). Στην ταινία αυτή έκανε την πρώτη του κινηματογραφική εμφάνιση ο ηθοποιός Βασίλης Αυλωνίτης.

• 1930: Προβλήθηκε η πρώτη ομιλούσα ελληνική ταινία με τίτλο «Η γροθιά του Σακάτη». Η ταινία γυρίστηκε εξ ολοκλήρου στα στούντιο της Universal από τον παραγωγό Ορφέα Καραβία, με Έλληνες ηθοποιούς και ήταν στην ουσία (ελληνο)αμερικάνικη παραγωγή. Η πρεμιέρα της «Γροθιάς του σακάτη» δόθηκε στο «Earl Caroll Theatre» της Νέας Υόρκης στις 13 Απριλίου 1930. Τη μέρα εκείνη πραγματοποιήθηκαν έξι προβολές, τις οποίες φέρονταν να είχαν παρακολουθήσει συνολικά περισσότερα από 1600 άτομα. Στην Αθήνα η ταινία έκανε πρεμιέρα στο «Αττικόν» στις 12 Μαΐου 1930, ενώ στη Θεσσαλονίκη ξεκίνησε να προβάλλεται στον κινηματογράφο «Διονύσια» από την 1η Δεκεμβρίου. Η ταινία σημείωσε εμπορική αποτυχία στην Ελλάδα καθώς ήταν μικρή σε διάρκεια (μάλλον μικρού μήκους, αν και στην Ταινιοθήκη της Ελλάδος αναφέρεται ως Μεγάλου Μήκους). Στην διαφημιστική αφίσα του κινηματογράφου «Αττικόν» αναφέρεται ότι μετά την Αμερική, την Γερμανία και την Γαλλία, η Ελλάδα είναι η πρώτη που αποκτά ομιλούσα ταινία στην γλώσσα της. Τα τραγούδια της ταινίας «’Έλα να νοιώσεις» και «Ζωή τρελή» σε σύνθεση του Τέτου Δημητριάδη και στίχους του Ορφέα Καραβία, σώζονται και κυκλοφορούν και στο YouTube (από σπάνιο δίσκο). Η ποιότητα των ήχων, των διαλόγων και των συγχρονισμών μαρτυρείται ως άψογη και έγινε από τους καλύτερους αμερικανούς τεχνικούς της εποχής. Ωστόσο, μιας και δεν υπάρχει καμιά κόπια, δεν είναι δυνατή η όποια επιβεβαίωση. Το θέμα της ταινίας αφορά στα δεινά και τα πάθη των αναπήρων με διάθεση έντονης κοινωνικής κριτικής.

• Κυκλοφορεί η ταινία «Οι Απάχηδες των Αθηνών» σε σκηνοθεσία Δημήτρη Γαζιάδη. Ήταν μια από τις πρώτες ελληνικές βωβές ταινίες που παρουσίασαν ηχογραφημένο ήχο μέσω γραμμοφώνου. Τη μέθοδο επιχείρησε και η ταινία «Αστέρω» (1929) του ίδιου σκηνοθέτη. «Οι απάχηδες των Αθηνών» είναι παραγωγή της κινηματογραφικής εταιρείας DAG (Νταγκ Φιλμ) και βασίζεται στην ομώνυμη οπερέτα του 1921 των Νίκου Χατζηαποστόλου και Γιάννη Πρινέα. Η ταινία θεωρούνταν χαμένη μέχρι το 2016. Ωστόσο ανακαλύφθηκε στην Ταινιοθήκη της Γαλλίας και επανεκδόθηκε χάρη στη γενναιόδωρη δωρεά του Ιδρύματος Σταύρος Νιάρχος. Ο γαλλικός τίτλος ήταν Les Apaches d’Athenes και παρουσίαζε γαλλικούς υπότιτλους αντί για διάλογο. Η ταινία ψηφιοποιήθηκε σε αντίγραφα 4K και 35 χιλ και η μουσική ανακατασκευάστηκε.

• 1931: Γυρίζεται και προβάλλεται η ταινία «Δάφνις και Χλόη», μία βουβή ταινία βασισμένη στο ομώνυμο ειδύλλιο του Λόγγου (3ος αι μ.Χ) σε σενάριο και σκηνοθεσία του Ορέστη Λάσκου. Σημείωσε μεγάλη εισπρακτική επιτυχία όταν πρωτοπαίχτηκε στους κινηματογράφους. Η ταινία αυτή του Λάσκου παρουσιάζει μια σειρά από πρωτιές. Κινεί το φακό κατά την λήψη, όταν συνηθιζόταν να μένει σταθερός την εποχή εκείνη. Πρόκειται για τη σκηνή των νυμφών που γυρίζεται στη λίμνη Βουλιαγμένη της Κορινθίας. Χρησιμοποιεί, επίσης, το λεγόμενο παγχρωματικό φιλμ, το οποίο δίνει πολλές αποχρώσεις του ασπρόμαυρου, σε αντίθεση με το ορθοχρωματικό της εποχής που έδινε απόχρωση άσπρο-μαύρο σκέτο. Τέλος, πρώτος από κάθε άλλο Ευρωπαίο σκηνοθέτη του κινηματογράφου, ο Λάσκος παρουσίασε γυμνό ηθοποιό, γι’ αυτό και όταν η ταινία βγήκε στις αίθουσες είχε χαρακτηριστεί από ορισμένους ως «πορνογράφημα». Τα κοστούμια της ήταν τα ίδια με εκείνα που είχαν χρησιμοποιηθεί στις Δελφικές Εορτές. Η αρχική κόπια και το αρνητικό της ταινίας ήταν χαμένα για πολλά χρόνια. Κάποια στιγμή βρέθηκαν στις Η.Π.Α., γι’ αυτό και υπάρχουν αγγλικοί υπότιτλοι σε κάποια σημεία της. Η ταινία αποκαταστάθηκε από την τεχνική υπηρεσία της Ταινιοθήκης της Ελλάδος το 1992, με τη συνεργασία του σκηνοθέτη.

• 1932: Κυκλοφορεί η ταινία «Ο αγαπητικός της βοσκοπούλας» σε σκηνοθεσία του Ηλία Παρασκευά και σενάριο του Δημήτρη Τσακίρη βασισμένο στο ομώνυμο θεατρικό έργο του Δημητρίου Κορομηλά, το οποίο αντλεί την έμπνευσή του από το ποίημα του Γιάννη Ζαλοκώστα «Μια βοσκοπούλα αγάπησα». Είναι η πρώτη ομιλούσα ελληνική ταινία που γυρίστηκε στην Ελλάδα. Αποτελεί την τέταρτη κατά σειρά ταινία που χαρακτηρίζεται και ως είδος «φουστανέλα», μετά την «Γκόλφω» του Κωνσταντίνου Μπαχατώρη (1914), την «Αστέρω» του Δημητρίου Γαζιάδη (1929) και τη «Μαρία Πενταγιώτισσα» (1929) του Αχιλλέα Μαδρά. Η φωνοληψία έγινε στο στούντιο Λιχνόζεν του Βερολίνου, ενώ την μουσική έγραψε ο επτανήσιος συνθέτης Διονύσιος Λαυράγκας. Σύμφωνα με την εφημερίδα Πατρίς, το έργο «κόστισε 1.600.000 δραχμάς, ποσό δυσβάστακτον διά την Ελλάδα, παρ’ όλα ταύτα απεφασίσθη να προβληθή».

• Κυκλοφορεί η ταινία «Κοινωνική σαπίλα» σε σκηνοθεσία Στέλιου Τατασόπουλου, όπου πραγματεύεται θέματα κοινωνικής αδικίας κατά τη δεκαετία του 1930 και παρουσιάζει διαφορετικές κοινωνικές τάξεις στην Αθήνα κατά τη διάρκεια της περιόδου αυτής. Ιστορικά αναφέρεται στην εισροή προσφύγων που γέμισαν με κόσμο την πόλη της Αθήνας μετά τη μικρασιατική εκστρατεία και στην κατάσταση φτώχειας που επικρατούσε. Ο καλλιτέχνης καταδεικνύει τις κοινωνικές δομές της ανώτερης, μεσαίας και κατώτερης τάξης και τους συνδικαλιστικούς αγώνες. Την περίοδο εκείνη ψηφίστηκε ειδικός νόμος με τίτλο ιδιώνυμο που περιόριζε τη συνδικαλιστική δραστηριότητα. Ο Τατασόπουλος εισάγει με τόλμη τον σκοτεινό υπόκοσμο της Αθήνας με τη χρήση ηρωίνης και χασίς. Δείχνει επίσης έναν μαστροπό και την εξουσία του πάνω σε μια γυναίκα που εκπροσωπεί τον έλεγχο του εγκλήματος σε ένα κράτος που έχει πληγεί από τη φτώχεια. Ήταν η μόνη ταινία της εποχής που αντιμετώπισε την ανελευθερία στην πολιτική έκφραση και τον συνδικαλισμό.
• Έκλεισε η Νταγκ φιλμ (DAG FILM) μετά από έξι χρόνια λειτουργίας.

• 1933: Η κινηματογραφική παραγωγή μεταφέρθηκε σε καλά οργανωμένα στούντιο της Ανατολής, καθώς κυριαρχεί ο ομιλών πια Αμερικάνικος και Ευρωπαϊκός κινηματογράφος και οι βωβές ελληνικές ταινίες μπαίνουν στο περιθώριο από τους Έλληνες αιθουσάρχες. Γυρίζονται Ελληνικές ταινίες με ήχο, σε Τουρκία (Κωνσταντινούπολη), όπου γυρίζονται 2 ταινίες και Αίγυπτο (Κάιρο), όπου γυρίζονται 7 ταινίες. Οι ταινίες αυτές προβάλλονται τόσο στην Αίγυπτο, όσο και σε Αθήνα και Θεσσαλονίκη, σημειώνοντας κάποιες από αυτές επιτυχία. Μία από αυτές ήταν η Ελληνοτουρκική παραγωγή «Ο κακός δρόμος» με την Μαρίκα Κοτοπούλη και την Κυβέλη, όπου σώζονται μερικά καρέ.

• 1940: Ο Φιλοποίμην Φίνος ίδρυσε την πρώτη του εταιρεία, «Ελληνικά Κινηματογραφικά Στούντιο», στο Καλαμάκι. Με την εταιρεία αυτή γύρισε μία μόνο ταινία «Το τραγούδι του χωρισμού», που ήταν και η μοναδική μεγάλου μήκους ταινία που γυρίστηκε στην Ελλάδα από το 1935. «Το τραγούδι του χωρισμού» αποτελεί τη μοναδική ταινία που σκηνοθέτησε ο Φιλοποίμην Φίνος και την πρώτη ομιλούσα ελληνική παραγωγή που πραγματοποιήθηκε στην Ελλάδα. Δεν είναι, όμως, παραγωγής Φίνος Φιλμ και ο Φίνος ήταν συμπαραγωγός με τον Σκούρα και τους Δριμαρόπουλους για τη δημιουργία της. Η γνωστή εταιρία δημιουργήθηκε τρία χρόνια αργότερα. Η ταινία ήταν χαμένη μέχρι το 1994, αφού μόλις είχαν ολοκληρωθεί τα γυρίσματα της ταινίας, η Ελλάδα μπήκε στον δεύτερο παγκόσμιο πόλεμο, ο Φίνος συνελήφθη από τους Γερμανούς και το στούντιό του, επιταγμένο από τις δυνάμεις κατοχής, καταστράφηκε, με συνέπεια να χαθεί το αρνητικό της ταινίας. Την αποκατάστασή της ολοκλήρωσε η Ταινιοθήκη της Ελλάδας το 1994 από μια φθαρμένη κόπια που βρέθηκε στην Αίγυπτο.