Ένα από τα πιο σκοτεινά αρχαιολογικά μυστήρια της αρχαίας Αθήνας αποκτά νέα διάσταση. Οι 79 άνδρες που βρέθηκαν αλυσοδεμένοι σε ομαδικό τάφο στο Φάληρο φαίνεται πως δεν ήταν ξένοι εισβολείς, πειρατές ή μισθοφόροι, αλλά άνθρωποι που κατάγονταν, στη συντριπτική τους πλειονότητα, από την ίδια την Αττική.
Η νέα μελέτη, που δημοσιεύεται στο Journal of Archaeological Science: Reports, έρχεται να φωτίσει ένα εύρημα που εδώ και περίπου μία δεκαετία προκαλεί το ενδιαφέρον των αρχαιολόγων.
Η ανακάλυψη έγινε το 2016, στο αρχαϊκό νεκροταφείο του Φαλήρου. Εκεί οι αρχαιολόγοι ήρθαν αντιμέτωποι με τα λείψανα 79 ενήλικων ανδρών, αρκετοί από τους οποίους έφεραν ακόμη στα χέρια τους μεταλλικά δεσμά. Οι σοροί είχαν τοποθετηθεί οργανωμένα σε τρεις παράλληλες σειρές, γεγονός που από την πρώτη στιγμή έθεσε σημαντικά ερωτήματα για την ταυτότητά τους και τις συνθήκες του θανάτου τους.
Από πού προέρχονταν οι Δεσμώτες;
Για χρόνια διατυπώθηκαν διαφορετικές θεωρίες. Μεταξύ των σεναρίων που εξετάστηκαν ήταν το ενδεχόμενο οι άνδρες να ήταν πειρατές, ξένοι μισθοφόροι ή ακόμη και μέλη κάποιας ομάδας που είχε εμπλακεί σε πολιτική εξέγερση.
Η νέα έρευνα, ωστόσο, περιορίζει σημαντικά το ενδεχόμενο της ξένης προέλευσης.
Διεθνής ομάδα επιστημόνων ανέλυσε τη χημική σύσταση των δοντιών 163 ανθρώπων που είχαν ταφεί στο νεκροταφείο του Φαλήρου. Ανάμεσά τους βρίσκονταν και 66 από τους άνδρες του περίφημου ομαδικού τάφου της «Εσπλανάδας».
Οι ερευνητές χρησιμοποίησαν, μεταξύ άλλων, ανάλυση ισοτόπων στροντίου. Το σμάλτο των δοντιών σχηματίζεται κατά την παιδική ηλικία και διατηρεί μια χαρακτηριστική χημική υπογραφή, η οποία μπορεί να δώσει πληροφορίες για το γεωγραφικό περιβάλλον όπου μεγάλωσε ένα άτομο.
Τα αποτελέσματα ήταν ιδιαίτερα αποκαλυπτικά: από τους 66 Δεσμώτες που εξετάστηκαν, οι 64, ποσοστό 96,9%, παρουσίασαν τιμές συμβατές με την περιοχή της Αττικής. Μόλις δύο εμφάνισαν ενδείξεις διαφορετικής γεωγραφικής προέλευσης.
Στο σύνολο των 163 ατόμων που μελετήθηκαν, η πιο συντηρητική στατιστική ανάλυση κατέταξε το 95,7% ως ανθρώπους που είχαν μεγαλώσει στην ευρύτερη περιοχή της Αττικής.
Ένα έγκλημα με φόντο τις εσωτερικές συγκρούσεις
Τα νέα στοιχεία αλλάζουν σημαντικά την εικόνα που είχαν μέχρι σήμερα οι επιστήμονες για τον ομαδικό τάφο.
Η χρονολόγηση των ταφών στην αρχαϊκή περίοδο έχει ιδιαίτερη σημασία, καθώς πρόκειται για μια εποχή έντονων κοινωνικών και πολιτικών αναταράξεων στην Αθήνα. Οι άνδρες βρέθηκαν αλυσοδεμένοι και τοποθετημένοι με οργανωμένο τρόπο σε έναν ομαδικό τάφο, γεγονός που παραπέμπει σε ένα βίαιο και οργανωμένο επεισόδιο.
Ωστόσο, η νέα μελέτη δεν μπορεί ακόμη να δώσει οριστική απάντηση στο ερώτημα γιατί σκοτώθηκαν.
Αυτό που φαίνεται να αποδυναμώνεται είναι το σενάριο σύμφωνα με το οποίο επρόκειτο για μια ομάδα ξένων που βρέθηκε στην Αττική και οδηγήθηκε στον θάνατο. Αντίθετα, τα ισοτοπικά δεδομένα δείχνουν ότι σχεδόν όλοι είχαν μεγαλώσει στην Αττική.
Το εύρημα ενισχύει έτσι την υπόθεση ότι πίσω από τον θάνατό τους μπορεί να κρύβεται μια εσωτερική σύγκρουση στην αρχαία Αθήνα.
Ποιοι ήταν όμως οι αλυσοδεμένοι άνδρες;
Ένα ακόμη ερώτημα παραμένει ανοιχτό: ποια ήταν η κοινωνική θέση των ανθρώπων που βρέθηκαν στον τάφο;
Οι ερευνητές αφήνουν ανοιχτό το ενδεχόμενο οι Δεσμώτες να αποτελούσαν μια διακριτή κοινωνική ομάδα. Υπάρχουν μάλιστα ενδείξεις που θα μπορούσαν να συνδέονται ακόμη και με σχετικά υψηλότερη κοινωνική θέση, χωρίς όμως αυτό να έχει αποδειχθεί οριστικά.
Το γεγονός ότι δεκάδες άνδρες βρέθηκαν δεμένοι και θαμμένοι μαζί εξακολουθεί να αποτελεί ένα από τα πιο αινιγματικά στοιχεία της υπόθεσης.
Η νέα επιστημονική έρευνα προσθέτει ένα σημαντικό κομμάτι στο παζλ: οι περισσότεροι από αυτούς φαίνεται πως ήταν άνθρωποι της Αττικής. Το μεγάλο μυστήριο, όμως, παραμένει.
Γιατί αλυσοδέθηκαν και εκτελέστηκαν μαζικά; Και ποια ήταν η σύγκρουση που οδήγησε στον θάνατό τους;
Οι απαντήσεις ίσως κρύβονται στα ίδια τα οστά, στα ευρήματα του τάφου και σε νέες αναλύσεις που θα μπορούσαν να πραγματοποιηθούν στο μέλλον.
Πηγή: anaskafi.gr, Daily Galaxy, ScienceDirect
