γράφει ο Τάσος Γέροντας
Robert MacFarlane «Είναι ένα ποτάμι ζωντανό;». Μετάφραση Μιχάλης Μακρόπουλος. Εκδόσεις Μεταίχμιο 2026.
Γνώρισα τον Μακφάρλαν το 2019, όταν κυκλοφόρησε στα ελληνικά το βιβλίο του «Υπογαία», πάλι από το Μεταίχμιο, πάλι σε μετάφραση του Μακρόπουλου. Το βιβλίο εκείνο μου είχε αρέσει πολύ! Εκτίμησα τον υπέροχο λυρισμό στα πολιτικά, οικολογικά, μηνύματα του συγγραφέα. Εκτίμησα και την αγάπη του στη Γη. Έτσι έσπευσα να αποκτήσω και αυτό το βιβλίο.
Όπως στην Υπογαία, έτσι κι εδώ έχουμε ένα πανέμορφο εξώφυλλο, με ανάγλυφη εκτύπωση. Όπως στην Υπογαία, έτσι κι εδώ ο συγγραφέας επισκέφθηκε και έζησε σε κάποια μέρη της Γης. Έζησε μαζί με ντόπιους, περιπλανήθηκε σε μέρη δύσβατα, άκουσε τη Φύση. Και μας μεταφέρει την αγωνία των ανθρώπων και τον ρόγχο των ποταμών. «Ρόγχο των ποταμών»; Ναι! Επειδή στο ερώτημα του τίτλου του βιβλίου ο Μακφάρλαν εξαρχής απαντά θετικά. Ένα ποτάμι, κάθε ποτάμι είναι ζωντανό. Και τα τρία ποτάμια (ή συστήματα ποταμών) που επισκέφθηκε πνέουν τα λοίσθια.
Πρώτα επισκέφθηκε τον Ποταμό των Κέδρων (Ρίο Λος Σέδρος) στον Ισημερινό. Ο ποταμός αυτός και όσοι ρέουν κοντά του, καθώς και το δάσος που αυτοί θρέφουν και θρέφονται, κινδυνεύουν από τις εξορύξεις μεταλλευμάτων. Ο Ισημερινός όμως έχει και μια πρωτιά: στο Σύνταγμά του, που επικυρώθηκε το 2008 με δημοψήφισμα, αναγνωρίζονται τα δικαιώματα της Φύσης! Αυτή η αναγνώριση ήταν το έναυσμα για πολλές αντίστοιχες εξελίξεις παγκοσμίως, με αποκορύφωμα την απόκτηση νομικής προσωπικότητας από τον ποταμό Γουανγκανούι στη Νέα Ζηλανδία.
Η δεύτερη επίσκεψη ήταν στην πόλη Τσενάι, στη νοτιοανατολική ακτή της Ινδίας. Στην ακτή του Τσενάι καταλήγουν τρεις ποταμοί. Αυτοί οι ποταμοί «είναι στα τελευταία τους» εξαιτίας εκτεταμένων, συνεχών και πολυποίκιλων μολύνσεων. Μάρτυρας της φρικτής αλλοίωσης του περιβάλλοντος ο Μακφάρλαν, μας μεταφέρει πολύ παραστατικά, γι’ αυτό και πολύ δραματικά, την καταστροφή και την ανάγκη για άμεση δράση.
Η Τρίτη επίσκεψη είναι στον βόρειο Καναδά, στα σύνορα Κεμπέκ-Λαμπραντόρ. Εκεί θα «περπατήσει» ανάποδα τον ποταμό Μουτεχεκάου Σίπου. (Στον χάρτη θα τον βρείτε με το όνομα Μάγκπαϊ.) Αυτός κινδυνεύει από την κατασκευή μερικών φραγμάτων σχεδόν καθ’ όλο το μήκος του. Οι ντόπιοι Ίνου αγωνίζονται (με πολλές πιθανότητες επιτυχίας) ώστε να αναγνωριστεί ως σημαντικό στοιχείο της Φύσης και της παράδοσης της φυλής τους.
Ο Μακφάρλαν περπάτησε σε δύσβατα δάση, έπλευσε σε ορμητικά ποτάμια, βρέθηκε σε κάθε είδους καιρικές συνθήκες. Αντίκρυσε την καταστροφή της φύσης. Γνώρισε ανθρώπους ταγμένους στη σωτηρία της γης τους, στην επιβίωση των ποταμών τους. Κι όλα αυτά μάς τα μετέφερε με υπέροχο τρόπο. Ένα βιβλίο που βρίσκεται ανάμεσα στη μαρτυρία και τη λογοτεχνία, γραμμένο με λυρισμό και αγάπη, με αγωνία και χιούμορ, χτυπάει δυνατά, πολύ δυνατά τον συναγερμό.
Τα ποτάμια είναι ζωντανά κι εμείς τα σκοτώνουμε. ΠΡΕΠΕΙ να ξυπνήσουμε και να το δούμε.
Η μετάφραση του Μιχάλη Μακρόπουλου είναι αξιοθαύμαστη. Η επιστημονική ακρίβεια των όρων, η προσπάθεια απόδοσης στα ελληνικά όποιων δεν υπάρχουν, συνδυάστηκαν αριστοτεχνικά με την απόδοση του λυρισμού αλλά και της αγωνίας του συγγραφέα. Πάρα πολύ χρήσιμες οι άφθονες υποσέλιδες σημειώσεις του μεταφραστή. Προκαλεί θλίψη εκείνη που αναφέρεται στη Λευκάδα και τις θαλάσσιες χελώνες.
«Τη δεκαετία του 1990 η ρύπανση ήταν τόση στη λίμνη Οντάριο, που μπορούσες να εμφανίσεις ένα φωτογραφικό φιλμ βουτώντας το σε έναν κουβά με λιμνίσιο νερό.»
«Το να φαντάζεσαι πως ένα ποτάμι είναι ζωντανό κάνει το νερό να λαμπυρίζει διαφορετικά.»
«…θαλάσσιες χελώνες ταξιδεύουν στους ωκεανούς της Γης για τουλάχιστον 120 εκατομμύρια χρόνια. […]Οι θαλάσσιες χελώνες έχουν επιζήσει από πολλά σε τούτη τη Γη κατά τη μακρά τους παρουσία, όμως είναι πιθανόν να μην επιζήσουν από εμάς.»
«Ένα δέντρο είναι ένας ποταμός κλεισμένος μέσα σε φλοιό.»
«Κοιτάμε υπερβολικά πολύ με τα μάτια μας κι όχι αρκετά με το πνεύμα μας.»
«Έφεραν ερήμωση και την είπαν ειρήνη.»
