γράφει ο Τάσος Γέροντας
Thomas Mann «Τόνιο Κρέγκερ». Μετάφραση – επίμετρο Έμη Βαϊκούση. Εκδόσεις Μεταίχμιο 2026.
120 σελίδες σε πολύ καλής ποιότητας υποκίτρινο χαρτί, ελαφρώς βελούδινης υφής, με άψογη επιμέλεια, εξαιρετική σελιδοποίηση, εκτύπωση και βιβλιοδεσία και με πολύ όμορφο εξώφυλλο. Υποδειγματική η μετάφραση και εξαιρετικό το επίμετρο. Πανέμορφη έκδοση!
Οι Εκδόσεις Μεταίχμιο επανεκδίδουν τα βιβλία του Τόμας Μαν, με νέα εξώφυλλα, όλα ίδιας σχεδιαστικής φιλοσοφίας. Εκτός από το παρόν, έχουν εκδοθεί μέχρι τώρα «Οι Μπούντενμπροκ», «Θάνατος στη Βενετία» και «Το μαγικό βουνό». Στη σειρά «Τα μικρά» έχουν κυκλοφορήσει «Ο Μάριο και ο μάγος» και «Ο μικρός κύριος Φρίντεμαν».
Ο Τόνιο Κρέγκερ γράφηκε μετά τους Μπούντενμπροκ και, σύμφωνα με το επίμετρο της μεταφράστριας, είναι κάπως σαν συνέχειά του.
Με τριτοπρόσωπη αφήγηση παρακολουθούμε τη ζωή και την εξέλιξη του Τόνιο Κρέγκερ. Ο δεκαεξάχρονος Τόνιο είναι γιος ενός ευυπόληπτου Γερμανού μεγαλεμπόρου και της νοτιοαμερικανής Κονσουέλο. Δεν είναι μόνο το λατινοαμερικάνικο αίμα, που δίνει πιο σκούρη απόχρωση στην επιδερμίδα του Τόνιο, που τον κάνει να ξεχωρίζει από τα άλλα παιδιά. Είναι και ο χαρακτήρας του. Όμως τόσο το χρώμα του, όσο και ο χαρακτήρας του τον έχουν θέσει στο περιθώριο των συμμαθητών του. Βιώνει έναν υποβόσκοντα ρατσισμό. Κλείνεται στον εαυτό του. Δεν εκφράζει τα αισθήματά του. «στο σπίτι χαράμιζε άσκοπα τον χρόνο του, στο μάθημα ήταν αργός και αφηρημένος, κι οι δάσκαλοι δεν τον είχαν σε καμιά εκτίμηση». Αυτός «αγαπούσε τον Χανς Χάνσεν και είχε κιόλας υπομείνει πολλά για χάρη του». Ο Χανς Χάνσεν ήταν ένας όμορφος συμμαθητής του Τόνιο, υπόδειγμα στο σχολείο και στην κοινωνία. Παρότι πουθενά δεν ομολογείται, αυτή η αγάπη του Τόνιο υπονοείται ως ομοφυλοφιλική. Και, προφανώς, χωρίς ανταπόκριση. Ο Τόνιο κάθε φορά που αντίκριζε τον Χανς ένιωθε «πόθο και φθόνο μαζί».
Η κατάσταση περιπλέχθηκε όταν στην πορεία τους μπήκε η Ίνγκεμποργκ Χολμ, η όμορφη ξανθιά Ίνγκε, την οποία αγάπησε ο Τόνιο. Κι όπως κάθε ερωτευμένος έφηβος, ο Τόνιο κατάφερε να γελοιοποιηθεί δημοσίως μπροστά της, μια σκηνή που θα τον κατατρύχει στο μέλλον. Κι ίσως τότε η προσφώνηση «φροϊνλάιν» προς τον Τόνιο από τον δάσκαλο του χορού να είναι μια ένδειξη πως η ομοφυλοφιλία του Τόνιο δεν ήταν μακρυά από τις σκέψεις των συμπολιτών του.
Ο οικονομικός ξεπεσμός των Κρέγκερ «έδιωξε» τον Τόνιο από τον τόπο του. Γύρισε σε τόπους και γνώρισε ανθρώπους. Και οι στίχοι που έφηβος σκάλιζε, με τον χρόνο εξελίχθηκαν σε ποίηση που δημοσιεύτηκε, διαβάστηκε, θαυμάστηκε. Όμως ο δρόμος του Τόνιο δεν ήταν εύκολος. Μπορεί να «είχε καταλάβει τι συνέβαινε με τον ίδιο», όμως «ψήθηκε στο καζάνι της ενοχής», «τον κατέλαβε αηδία και μίσος για τις αισθήσεις». «Κι έτσι ήρθε, μαζί με το βάσανο και την αλαζονεία της γνώσης, η μοναξιά».
Βρέθηκε στο Μόναχο, όπου γνώρισε τη ζωγράφο Λιζαβέτα Ιβάνοβνα. Σ’ αυτήν έδωσε μια «διάλεξη» για το πώς αντιλαμβάνεται τη σχέση του δημιουργού, του καλλιτέχνη, με τον περίγυρο, με τον εαυτό του, με τη δημιουργία. «είναι ατζαμής όποιος πιστεύει πως ο δημιουργός έχει δικαίωμα να νιώθει». «Η λογοτεχνία δεν είναι επάγγελμα, είναι κατάρα».
Σ’ αυτές τις περιπλανήσεις του θα βρεθεί στη βόρεια Δανία. Κι εκεί, σε ένα παραθαλάσσιο χωριό απέναντι από τη Σουηδία, θα βρεθούν τυχαία στο ξενοδοχείο του ο Χανς και η Ίνγκε. Δεν θα τον δουν, δεν θα τον αναγνωρίσουν; Ο ίδιο δεν τους πλησίασε. Να ήταν ο φόβος μπροστά στην απόσταση που διαπίστωνε ότι πια τους χωρίζει;
Μόνος ξανά, στέλνει επιστολή στη Λιζαβέτα, όπου ομολογεί την αγάπη του για τους ξανθούς (άραγε είναι μόνον ο Χανς και η Ίνγκε;), τη μικροαστική ζωή, στην οποία ο ίδιος δεν ανήκει (και ίσως να μην το θέλει).
Το εξαιρετικό επίμετρο της μεταφράστριας διαβάζουμε: «Οι ξανθογάλανοι Χανς και Ίνγκε δεν είναι απλώς σύμβολο μιας ευτυχισμένης ζωής απαλλαγμένης απ΄τα μαρτύρια που επισωρεύει στον άνθρωπο το πνεύμα, αλλά και της αβίαστης αναπαραγωγής της».
Τι είναι λοιπόν αυτό το βιβλίο; Πάλι στο επίμετρο διαβάζουμε: «Η νουβέλα του Τόμας Μαν είναι η Βίβλος των απάτριδων, οι οποίοι βρήκαν εντέλει ένα άσυλο, ίσως και μια πατρίδα – που δεν είναι και η χειρότερη: τη λογοτεχνία». (Μαρσέλ – Ράιχ Ρανίτσκι «Ο Τόμας Μαν και οι δικοί του»)
