Κάθε εβδομάδα ένας συγγραφέας απαντά σε 15 ερωτήσεις. Σήμερα ο Στέφανος Τσιτσόπουλος
Γιατί γράφετε;
Επειδή βιοπορίζομαι από τις λέξεις. Άλλες γίνονται καθημερινή fm ραδιοφωνική εκπομπή (Imagine 89.7, από τις 12 ως τις 2), άλλες κείμενα στην εφημερίδα Athens Voice (πάνε δύο δεκαετίες και κάτι έξτρα χρόνια στης οποίας το δυναμικό ανήκω). Και άλλες τυπώνονται σε βιβλία (καλή ώρα σαν το τελευταίο μας, Χρονοστιβάδα, εκδόσεις Επίκεντρο, σε συμπαραγωγή με τον ντιζάινερ Θανάση Γεωργίου). Business as usual, θα μπορούσε να είναι μια πιο σύντομη απάντηση.
Τι κάνετε όταν δεν γράφετε;
Απολαμβάνω τη ζωή με τη σύντροφό μου Βάγια Ματζάρογλου. Η οποία είναι και επιμελήτρια των λέξεών μου, οπότε, γράφω δεν γράφω, είμαι πάντα με τη Βάγια και στους δρόμους και στο χαρτί. Αυτό κάνω.
Είστε πρωτίστως αναγνώστης ή συγγραφέας;
Πενήντα πενήντα.
Τι διαβάζετε αυτό το διάστημα;
Λίγο πριν ξεκινήσω να απαντώ το ερωτηματολόγιό σας τελείωσα το Τι πρέπει να γνωρίζουμε του Ίαν Μακ Γιούαν (Πατάκης) και αμέσως μετά θα μπω στα άδυτα του Οίκου Πούσκιν του Αντρέι Μπίτοβ (Gutenberg).
Με ποιες προσωπικότητες της Λογοτεχνίας θα βγαίνατε για ποτό;
Ένα από τα κατορθώματα της ζωής είναι η δυνατότητα να βγαίνω για ποτό με όλους αυτούς που, αν δεν ανήκα στο σινάφι τους, θα επιδίωκα σαν θαυμαστής τους να τους γνωρίσω. Γιώργος Σκαμπαρδώνης, Χρήστος Χωμενίδης, Σώτη Τριανταφύλλου, Σοφία Νικολαΐδου, Νίκος Δαββέτας, Έρση Σωτηροπούλου, Σάκης Σερέφας, Ισίδωρος Ζουργός, Θωμάς Κοροβίνης, Μελίσσα Στοΐλη, Γιάννης Πάσχος: «συναθλητές», συμπότες, «συμμαχικές δυνάμεις», σύντροφοι στα ουίσκια, τα τσίπουρα ή τα νεγκρόνι.
Ισχύει ακόμα ο «θάνατος του συγγραφέα» στην εποχή των social media;
Μην μπερδεύετε το Ρετζίκι (σόσιαλ μίντια) με τον Πεντζίκη, που καθημερινά, όταν περνάω μπροστά από το φαρμακείο του στην Εγνατία, αναρωτιέμαι αν θα είχε λογαριασμούς στις πλατφόρμες. Και αν ναι, με ποιους θα χαριεντιζόταν και σε ποιους θα έστελνε καρδούλες.
Γίνεται να βιοπορίζεσαι στην Ελλάδα μόνο από τη συγγραφή;
Κατά κάποιο τρόπο το απάντησα στην πρώτη ερώτηση της λίστας: πολυτεχνίτης και ερημοσπίτης. Ενώ αν ήμουν η Λένα Μαντά θα απαντούσα… ναι! Εξαρτάται επομένως από το ποιος είναι ποιος, ποιος γράφει τι και για ποιους.
Διδάσκεται η γραφή;
Η ιστορία της και κάποιες παράμετροι ως προς τη δομή, τη φόρμα και τα είδη, θεωρώ ότι ναι. Το ταλέντο, η επιμονή, η υπομονή και το σαράκι της θεωρώ πως όχι, όπως λένε και οι Cure: We’re lost in a forest all alone.
Ποιο θα ήταν το δικό σας «γράμμα σ’ ένα νέο ποιητή»;
Είμαι χάλια συμβουλάτορας, αλλά πολύ καλός στο σαμπλάρισμα. Οπότε σας παραθέτω αυτούσιο το Everybody is free to wear sunscreen του Buz Lurman, σκηνοθέτη, συγγραφέα και (άλλος πολυτεχνίτης και ερημοσπίτης) ποιητή και μουσικού.
«Θα μοιραστώ αυτή τη συμβουλή τώρα. Απολαύστε τη δύναμη και την ομορφιά των νιάτων σας. Ωχ, δεν πειράζει. Δεν θα καταλάβετε τη δύναμη και την ομορφιά των νιάτων σας μέχρι να σβήσουν. Αλλά πιστέψτε με, σε 20 χρόνια θα κοιτάζετε πίσω φωτογραφίες σας και θα θυμάστε, με έναν τρόπο που δεν μπορείτε να συλλάβετε τώρα, πόσες πιθανότητες ανοίγονταν μπροστά σας και πόσο υπέροχοι φαινόσασταν πραγματικά… Δεν είστε τόσο χοντροί όσο νομίζετε. Μην ανησυχείτε για το μέλλον. Ή ανησυχήστε, αλλά να ξέρετε ότι η ανησυχία είναι τόσο αποτελεσματική όσο το να προσπαθείτε να λύσετε μια εξίσωση άλγεβρας μασώντας τσίχλα. Τα πραγματικά προβλήματα στη ζωή σας είναι πιθανό να είναι πράγματα που δεν πέρασαν ποτέ από το ανήσυχο μυαλό σας· από αυτά που σε πετυχαίνουν στα τυφλά στις 4 το απόγευμα, μια άνευρη Τρίτη. Να κάνετε κάθε μέρα ένα πράγμα που σας τρομάζει. Να τραγουδάτε. Μην παίζετε απερίσκεπτα με τις καρδιές των άλλων και μην ανέχεστε ανθρώπους που παίζουν απερίσκεπτα με τη δική σας. Να χρησιμοποιείτε οδοντικό νήμα. Μη σπαταλάτε τον χρόνο σας στη ζήλια. Μερικές φορές είσαι μπροστά, μερικές φορές είσαι πίσω… ο αγώνας είναι μεγάλος και, στο τέλος, είναι μόνο με τον εαυτό σου. Να θυμάστε τα κομπλιμέντα που δέχεστε, να ξεχνάτε τις προσβολές. Αν το καταφέρετε αυτό, πείτε μου πώς. Κρατήστε τα παλιά ερωτικά γράμματα, πετάξτε τις παλιές τραπεζικές ενημερώσεις. Κάντε διατάσεις. Μη νιώθετε ενοχές αν δεν ξέρετε τι θέλετε να κάνετε με τη ζωή σας… οι πιο ενδιαφέροντες άνθρωποι που ξέρω δεν ήξεραν στα 22 τους τι ήθελαν να κάνουν, και μερικοί από τους πιο ενδιαφέροντες 40ρηδες που ξέρω ακόμα δεν ξέρουν. Να παίρνετε άφθονο ασβέστιο. Να προσέχετε τα γόνατά σας, θα σας λείψουν όταν χαλάσουν. Ίσως παντρευτείτε, ίσως όχι. Ίσως κάνετε παιδιά, ίσως όχι. Ίσως χωρίσετε στα 40, ίσως χορέψετε το “funky chicken” στην 75η επέτειο του γάμου σας… Ό,τι κι αν κάνετε, μη συγχαίρετε υπερβολικά τον εαυτό σας, αλλά ούτε και να τον κατηγορείτε – οι επιλογές σας είναι μισή τύχη, όπως και όλων των άλλων. Απολαύστε το σώμα σας, χρησιμοποιήστε το με κάθε τρόπο που μπορείτε… μην το φοβάστε, ούτε να νοιάζεστε για το τι πιστεύουν οι άλλοι για αυτό, είναι το σπουδαιότερο όργανο που θα αποκτήσετε ποτέ. Χορέψτε… ακόμα κι αν δεν έχετε πού αλλού να το κάνετε παρά μόνο στο σαλόνι σας. Διαβάστε τις οδηγίες χρήσης, ακόμα κι αν δεν τις ακολουθείτε. ΜΗΝ διαβάζετε περιοδικά ομορφιάς, θα σας κάνουν μόνο να νιώθετε άσχημοι».
Η Λογοτεχνία είναι ενιαία ή επιδέχεται διακρίσεων;
Δεν παράγουν/ασκούν/προάγουν και εντρυφούν στη λογοτεχνία όλα τα βιβλία. Επομένως;
Υπάρχουν mustread βιβλία; Ποια είναι για εσάς;
Η βιβλιογραφία όλων των παραπάνω «συμποτών» που σας ανάφερα βρίσκω ότι είναι μια καλή αρχή.
Πώς είναι να γράφεις στον καιρό της πολιτικής ορθότητας;
Μα δεν γράφω για να διασκευαστώ από το Νέτφλιξ!
Γιατί οι Έλληνες γράφουν περισσότερο απ’ ό, τι διαβάζουν;
Γιατί, όπως κάποιοι μπερδεύουν το Ρετζίκι με τον Πεντζίκη, υπάρχουν κι αυτοί που αδυνατούν να διακρίνουν ότι άλλο Γαλάτσι και άλλο Γιούγκερμαν του Καραγάτση.
Πώς σας επηρεάζει η πολιτική επικαιρότητα;
Όποιος σας πει ότι δεν τον επηρεάζει καθόλου ή «Εγώ ζω στον κόσμο τον δικό μου κι εκεί υπάρχεις μόνο εσύ μωρό μου», ή είναι η Έλλη Κοκκίνου, ή σας δουλεύει ψιλό γαζί, ή είναι της οικογένειας των Ροκφέλερ και με τα χίλια δίκια του δεν τον απασχολούν τέτοια πεζά ζητήματα.
Η Λογοτεχνία, τελικά, σας έχει αλλάξει τη ζωή;
Η σύντροφός μου Βάγια Ματζάρογλου, και έντιτορ των ιδεών μου στα βιβλία που γράφω, είναι που με τα κόψε και τα ράψε της αλλάζει τις ροές και των δύο ζωών μου: της αληθινής, της κανονικής και της μιας που μου αναλογεί και των άλλων δέκα τυπογραφικών συνάμα, που τις ζω όταν εκδίδομαι και όταν γράφω.
Οι Τρύπες στο κλαμπ «Σελήνη» και ο Γιάννης Μπουτάρης στον ουρανό με τα άφιλτρα τσιγάρα. Ο ΛΕΞ αγκαλιά με τον Πεντζίκη, ο Σαββόπουλος αλά μπρατσέτα με τον Χριστιανόπουλο, ο Κικέρων στην Καμάρα και ο μόδιστρος Σέρο Αμπραχαμιάν στην Τσιμισκή. Οθωμανικές κρήνες στην Άνω Πόλη, εργατικές πολυκατοικίες στον Φοίνικα, ο Μανόλης Αναγνωστάκης στα Λαδάδικα, ο Νίκος Παπάζογλου στο στούντιο Αγροτικόν και ο Χο Τσι Μινχ στο Μέγαρο Στάιν. Ο Χέρμαν Μέλβιλ στη Ροτόντα, ο Γεώργιος Βιζυηνός στις 40 Εκκλησιές, το γκρι του Τάκη Κανελλόπουλου, τα φωτοτυπάδικα στη Μελενίκου και άραγε τι σχέση να έχει ο Έλβις με το παπούτσι του Καρύδα;
«Ο Στέφανος Τσιτσόπουλος και ο Θανάσης Γεωργίου έχουνε σε αυτό το βιβλίο ετούτην την πρωτότυπη ιδέα, να συνθέσουν και να αποδώσουν με κείμενα και εικαστικά έργα, αφαιρετικά, θραυσματικά και βεβαίως δυναμικά, τη βαθύτερη αίσθηση της πόλης μέσα από ορισμένα ξεχωριστά πνεύματα, τοπόσημα και διαδρομές, παρουσιάζοντας ένα απρόσμενο λεύκωμα. Αυτή η πρωτοτυπία του εγχειρήματος, η γνώση και η μαστοριά δίνουν καινούργια λάμψη στην πόλη και σε κάνουνε να την ξαναγαπήσεις αλλιώς, βαθιά, κι απ’ την αρχή». – Γιώργος Σκαμπαρδώνης, συγγραφέας, δημοσιογράφος
«Ένας αστείρευτος αφηγητής και ένας διακεκριμένος ντιζάινερ κυκλοφορούν ένα νέο βιβλίο με πρώτη ύλη τη Θεσσαλονίκη, χωρίς να θέλουν να αποδείξουν τίποτα με αυτό πέρα από την αγνότητα της μεταξύ τους χημείας, την ευφυΐα των εμπνεύσεων και την αλήθεια των προθέσεών τους. Ο τόνος του βιβλίου, ένα αστικό trip-hop ενορχηστρωμένο ώστε να μελοποιεί τα τοπία της μεγαλούπολης με πυρετικούς ρυθμούς που πλησιάζουν τα 120 bpm της πόλης, και άλλοτε επιβραδύνει σε πιο νωχελικό τέμπο, αφήνοντας χώρο στη μελαγχολία και τη νοσταλγία. Από την πρώτη κιόλας παράγραφο, με μια κυκλωτική κινηματογραφική κίνηση, η αφήγηση σε καλεί να αφουγκραστείς τη μυστική καρδιά της Θεσσαλονίκης». – Δημήτρης Καραθάνος, Athens Voice
«Ιστορίες του Στέφανου Τσιτσόπουλου, μεταξύ άλλων από την Καμάρα, τη Ναβαρίνου, τα Λαδάδικα, τη Μελενίκου και την Άνω Πόλη, ενώ ο Θανάσης Γεωργίου μεταφράζει αυτές τις αφηγήσεις σε χαρτογλυπτικές συνθέσεις – έργα τέχνης με κοψίματα, χρώματα και υπόγειες διαδρομές μνήμης χαραγμένες στο χαρτί. Η λέξη «Χρονοστιβάδα», επινόηση των δύο δημιουργών, περιγράφει τη διολίσθηση ανάμεσα σε εποχές και μορφές που σχημάτισαν τον αστικό ιστό. Μέσα από αυτό το παλίμψηστο, η Θεσσαλονίκη παρουσιάζεται ως ένας ζωντανός οργανισμός γεμάτος μνήμες, περιπλανήσεις και μεταμορφώσεις». – Χρύσα Νάνου, Liberal/Μακεδονικά Νέα
