Μου αρέσει να κοιτάζω φωτογραφίες. Με πληγώνει και με θεραπεύει ταυτόχρονα. Οφείλω ένα ευχαριστώ σε όσους φροντίζουν να τις τραβάν όταν εγώ επιλέγω να ζήσω όσα συμβαίνουν. Έτσι μπορώ να ξαναγυρίζω σε μια στιγμή και ένα συναίσθημα που δεν θα ξανα υπάρξει ποτέ με τον ίδιο τρόπο που απαθανατίστηκε.
Γιατί άραγε αποφασίσαμε να τις κάνουμε εργαλεία υπενθύμισης και υποκατάστατα της μνήμης μας; Τι μας προκαλούν και τι λένε για εμάς; Σε ποιον βαθμό συνδέονται με την ανθρώπινη εμπειρία;
Τα νοσταλγικά άτομα σπάνια σβήνουν φωτογραφίες. Τις κοιτάζουν ξανά και ξανά προσπαθώντας να συμπληρώσουν την εικόνα και με άλλες αισθήσεις. Τους ήχους, την ατμόσφαιρα της στιγμής και την διάθεση. Λειτουργούν ως τεχνητές μνήμες μιας όμορφης περιόδου του παρελθόντος ή έστω ενός όμορφου ψήγματος χρόνου με διάρκεια όσο μια λήψη. Υπάρχει όμως ένα παράδοξο. Μια φωτογραφία με μια παρέα που δεν έχεις στη ζωή σου πια θα σε κάνει να αναπολήσεις τις χαρούμενες κοινές σας εμπειρίες αλλά θα σε στεναχωρήσει ταυτόχρονα. Το ίδιο συμβαίνει βλέποντας ένα μέρος που αγάπησες να αλλοιώνεται και να ευτελίζεται στην πάροδο του χρόνου. Πρέπει να συμφιλιωθούμε με την ιδέα ότι κάτι σημαντικό και ευχάριστο τελείωσε χωρίς αυτό να σημαίνει ότι δεν ήταν. Είναι μια γέφυρα προς το παρελθόν μας που χρειάζεται να την διασχίσουμε προσεκτικά.
Οφείλουμε να παραδεχτούμε ότι παρά το ότι φαινομενικά οι φωτογραφίες είναι από την φύση τους αντικειμενικές, στην πραγματικότητα δείχνουν το πως θέλουμε να θυμόμαστε τη ζωή μας καθώς τραβιούνται με δική μας βούληση.
Οι φωτογραφίες υπάρχουν και διαμορφώνουν παράλληλα την προσωπική μας ταυτότητα. Σε ένα φωτογραφικό άλμπουμ θα βρεις παιδικές φωτογραφίες των γονιών σου που μοιάζουν σε εσένα στην παιδική σου ηλικία. Θα δεις την γιαγιά και τον παππού σου νέους, όμορφους και αγέρωχους. Τους γονείς σου και κάποιους φίλους που έχουν κρατήσει μέχρι και τώρα έφηβους και φοιτητές, πριν γνωρίσουν εσένα. Χωρίς να είναι σίγουροι για το μέλλον τους. Θα δεις φωτογραφίες σου από το μαιευτήριο. Θα δημιουργήσεις αναμνήσεις που δεν ήξερες καν ότι έζησες, ενώ πρωταγωνιστείς σε αυτές. Θα νιώσεις μεγαλύτερη κατανόηση και ταύτιση βλέποντας τους ανθρώπους σου όπως υπάρχεις τώρα και θα υπάρξεις κάποτε. Οι φωτογραφίες είναι χάρτες και τοπόσημα της ζωής σου και των ανθρώπων που σε δημιούργησαν.
Όσα επιλέγει κάποιος να φωτογραφίσει αναδεικνύουν τον χαρακτήρα του. Μια συναυλία ένα ωραίο ηλιοβασίλεμα, ένα γκράφιτι, μια έξοδο, τον εαυτό του, τους φίλους, την οικογένεια του, κομμάτια της φύσης και άλλα πολλά. Είναι όλα όσα θεωρεί σημαντικά, παρατηρεί και θέλει να απομονώσει ως αναμνήσεις. Οι φωτογραφίες μας θυμίζουν πως μοιάζαμε σε κάθε περίοδο της ζωής μας, τι νιώθαμε, πως περνούσαμε και τι αξίες είχαμε. Η αισθητική μας και η αντίληψη μας για το όμορφο και το ιδιαίτερο χτίζεται πάνω τους.
Αυτό που με γοητεύει περισσότερο είναι η επίδραση τους στον ψυχισμό μας και τον τρόπο με τον οποίο αποτυπώνονται οι ανθρώπινες σχέσεις. Η φυσική πορεία στην ζωή ακολουθεί την αλλοίωση όμως οι φωτογραφίες παραμένουν πάντα ίδιες αν όχι πάντα αυθεντικές. Οι φωτογραφίες έχουν την ιδιότητα να σε κάνουν να ρομαντικοποιείς και να αναπολείς περιόδους της ζωής σου που δεν ήταν τόσο ευχάριστες ή εκδοχές του εαυτού σου που ήταν λιγότερο ώριμες από την τωρινή. Από την άλλη όμως είναι τα οπτικά πειστήρια αυτών που έχεις ζήσει. Ένα βλέμμα γεμάτο αγάπη προς ένα άλλο πρόσωπο, μια σφιχτή αγκαλιά, ο ενθουσιασμός σου για καινούριες κατακτήσεις και εμπειρίες. Δεν μπορείς να νιώσεις πραγματικό μένος για κάποιον γιατί η εκδοχή του που συνδέθηκες μαζί του υπάρχει καταγεγραμμένη. Η θέαση τους σου αφήνει μια γλυκόπικρη αίσθηση και σε κρατάει με κάποιον τρόπο προσκολλημένο αλλά ταυτόχρονα απαλύνει τον πόνο που σου προκλήθηκε. Έτσι όποιος δεν είναι πλέον στην ζωή σου από επιλογή ή από φυσικά αίτια σου κρατάει μια διακριτική συντροφιά μέσα από το φιλμ.
Σε τελική ανάλυση είμαστε τυχεροί που υπάρχει ένα μέσο που στηρίζει την μνήμη, την ταυτότητα μας και το πώς υπάρχουμε. Καμιά ανάμνηση δεν είναι μονόχρωμη όπως δεν είναι και η ίδια η ζωή. Η θέαση μιας φωτογραφίας δημιουργεί διαφορετική αίσθηση σε αυτόν που την βλέπει ανάλογα με τον χρόνο και τις προσλαμβάνουσες του. Μας συμφιλιώνουν με το παρελθόν μας και μας κάνουν να κατανοούμε καλύτερα τον εαυτό μας και το περιβάλλον μας. Αποτελούν μια αναπόσπαστη και διαχρονική αξία της ανθρώπινης εμπειρίας.
Γι’ αυτό συνεχίζω να κοιτάζω φωτογραφίες, ακόμη κι όταν ξέρω ότι κάποιες θα με πονέσουν. Γιατί μέσα τους υπάρχει κάτι που η μνήμη από μόνη της δεν μπορεί να κρατήσει: οι άνθρωποι όπως υπήρξαν, εμείς όπως ήμασταν και οι στιγμές όπως δεν θα ξαναέρθουν ποτέ. Ίσως τελικά αυτό να είναι η φωτογραφία· ένας τρόπος να αποχαιρετάς κάτι χωρίς να χρειάζεται να το ξεχάσεις.
