Λίγο έξω από το Πανόραμα υπάρχει ένα αλλόκοτο σκηνικό: ασφαλτοστρωμένοι δρόμοι που δεν οδηγούν σε γειτονιές, κολόνες φωτισμού που δεν φωτίζουν κανένα σπίτι και ένα γήπεδο μπάσκετ στη μέση του πουθενά. Καλώς ήρθατε στον Κισσό, ένα πολεοδομικό σχέδιο που έμεινε μετέωρο εδώ και δεκαετίες.
Φαντάσου να περπατάς σε μια περιοχή με δρόμους, κράσπεδα, φωτισμό και υποδομές, να βλέπεις μέχρι και γήπεδο μπάσκετ και να ψάχνεις γύρω σου για σπίτια, ανθρώπους, έστω ένα περίπτερο. Τίποτα. Μόνο άδειοι δρόμοι, αγριόχορτα και μια θέα που κόβει την ανάσα.
Όχι, δεν πρόκειται για κάποιο σκηνικό δυστοπικής ταινίας ούτε για μια πόλη που εγκαταλείφθηκε μετά από κάποια καταστροφή. Είναι ο Κισσός, η Ζώνη Ενεργού Πολεοδομίας (ΖΕΠ) που βρίσκεται περίπου οκτώ χιλιόμετρα έξω από το Πανόραμα Θεσσαλονίκης και εδώ και δεκαετίες μοιάζει να περιμένει τους κατοίκους που δεν ήρθαν ποτέ.
Από ψηλά, ο Θερμαϊκός Κόλπος, το αεροδρόμιο, το Μεγάλο Έμβολο και η Νέα Μηχανιώνα απλώνονται μπροστά σου. Το τοπίο είναι εντυπωσιακό, σχεδόν κινηματογραφικό. Μόνο που, αντί για μια νέα γειτονιά με σπίτια, αυλές και ζωή, αυτό που συναντάς είναι μια ανολοκλήρωτη υπόσχεση.
Η φύση, στο μεταξύ, δεν περίμενε κανέναν. Η άσφαλτος έχει σπάσει σε αρκετά σημεία, χόρτα και φυτά ξεπηδούν μέσα από τα φρεάτια και τις αποχετεύσεις, ενώ πρόβατα βόσκουν στις πλαγιές. Εκεί όπου κάποτε σχεδιαζόταν η ανάπτυξη, σήμερα η εικόνα θυμίζει περισσότερο ένα παράξενο αστικό τοπίο που το έχει καταπιεί ο χρόνος.
Από τα σχέδια της πολεοδόμησης στις δικαστικές εκκρεμότητες
Για να καταλάβει κανείς πώς βρέθηκαν δρόμοι και υποδομές στη μέση του πουθενά, πρέπει να γυρίσει πίσω στη δεκαετία του 1970.
Τότε, η ευρύτερη περιοχή χαρακτηρίστηκε αναδασωτέα με αποφάσεις της Νομαρχίας. Το 1985, δικαστικές αποφάσεις την όρισαν ως χορτολιβαδική έκταση, ενώ στη συνέχεια δύο Προεδρικά Διατάγματα έδωσαν το πράσινο φως για την πολεοδόμησή της.
Στα τέλη της δεκαετίας του ’80 κατασκευάστηκαν οι υποδομές που εξακολουθούν να υπάρχουν μέχρι σήμερα. Οι οικολογικές οργανώσεις αντέδρασαν, η διαδικασία δεν ολοκληρώθηκε και η απαιτούμενη υπογραφή του αρμόδιου υπουργού Χωροταξίας δεν μπήκε ποτέ. Το 1995, η περιοχή χαρακτηρίστηκε εκ νέου δασική και αναδασωτέα.
Κάπως έτσι, ο Κισσός έμεινε με τους δρόμους του, αλλά χωρίς την πόλη που υποτίθεται ότι θα χτιζόταν γύρω τους.
Και η ιστορία είχε κι άλλα επεισόδια. Στο μεταξύ είχαν εκδοθεί τρεις οικοδομικές άδειες, οι οποίες, σύμφωνα με τις διαθέσιμες πληροφορίες, εξακολουθούν να εκκρεμούν ενώπιον του Συμβουλίου της Επικρατείας. Η υπόθεση πέρασε επανειλημμένα από τις δικαστικές αίθουσες, ενώ την περίοδο 2012-2014 ο φάκελος της ΖΕΠ Κισσός άνοιξε ξανά. Στην πράξη, όμως, ούτε τότε άλλαξε κάτι στην πλαγιά.
Το καλοκαίρι του 2015, η περιοχή επέστρεψε στην επικαιρότητα, όταν οικολογικά κινήματα ανέφεραν ότι ο τοπικός δήμος είχε αποφασίσει την αύξηση του μετοχικού κεφαλαίου της εταιρείας που συνδέεται με την υπόθεση.
Μια γειτονιά που υπάρχει μόνο στα χαρτιά;
Σήμερα, ο Κισσός παραμένει ένα από τα πιο παράξενα τοπία στα περίχωρα της Θεσσαλονίκης. Ένα μέρος που έχει σχεδόν όλα όσα χρειάζεται μια περιοχή για να κατοικηθεί, εκτός από το πιο βασικό: τους ανθρώπους της.
Είναι δύσκολο να μη σκεφτείς πόσες διαφορετικές εκδοχές αυτού του τόπου υπήρξαν στα χαρτιά, πόσες αποφάσεις άλλαξαν την πορεία του και πόσο διαφορετική θα μπορούσε να είναι σήμερα η εικόνα του. Για την ώρα, πάντως, οι δρόμοι δεν οδηγούν σε σπίτια, το γήπεδο περιμένει τους παίκτες του και η βλάστηση συνεχίζει να κερδίζει έδαφος.
Θα αποκτήσει κάποτε ζωή ο Κισσός ή θα παραμείνει μια πόλη που δεν γεννήθηκε ποτέ; Μέχρι να δοθεί απάντηση, η περιοχή εξακολουθεί να στέκεται εκεί, ανάμεσα στην πολεοδομική φιλοδοξία και την εγκατάλειψη, σαν ένα αλλόκοτο σκηνικό που η Θεσσαλονίκη έχει αφήσει στην άκρη.
