φώτο: Δημήτρης Μακρής
Με μεγάλη χαρά υποδεχόμαστε τον Φοίβο Δεληβοριά στον «Εξώστη». Τον αγαπάμε ειλικρινά γιατί είναι ένας από τους λίγους καλλιτέχνες που μιλάει τόσο πολύ στις ψυχές μας. Έχοντας την ικανότητα να παρατηρεί την κοινωνία όσο λίγοι, μετατρέπει τις σκέψεις του σε τραγούδια που μπορούν να μας προβληματίσουν, να μας κάνουν να χαμογελάσουμε ή και να κλάψουμε πολύ. Ιδανική αφορμή για τη συζήτηση μας η παράσταση «Ειρήνη» του Αριστοφάνη, στις 11 & 12 Σεπτεμβρίου, στο Θέατρο Δάσους.
Του Χρήστου Σατανίδη
ΧΣ: Κύριε Δεληβοριά αρχικά σας καλωσορίσω στον «Εξώστη». Θα ήθελα να ξεκινήσω με μία σκέψη μου για εσάς. Είστε από τους λίγους καλλιτέχνες όπου θα μπορούσαμε να μιλάμε κάθε χρόνο και η συζήτηση μας να διαφέρει από την προηγούμενη. Και το στηρίζω αυτό μιας και διαρκώς παρουσιάζετε νέα, διαφορετικά πράγματα τα οποία πάντα θίγουν κομμάτια της κοινωνίας μας.
ΦΔ: Ευχαριστώ πολύ για τη φιλοξενία. Με τιμά αυτό που λέτε, όμως θεωρώ πως αυτή είναι και η αυτονόητη λειτουργεία του καλλιτέχνη. Αυτό έκαναν και οι καλλιτέχνες που αγαπώ πάρα πολύ. Υπάρχει ένα κοινό κέντρο και ύφος στο έργο τους ενώ παράλληλα δοκίμαζαν πολλά και διαφορετικά πράγματα μεταξύ τους. Δε θα μπορούσα να διανοηθώ πως έχοντας τη δυνατότητα της δημιουργίας, δε θα τολμούσα να παρουσιάσω κάτι διαφορετικό λαμβάνοντας πάντα υπόψιν την εικόνα του σήμερα. Είναι σαν να είσαι ένα κεφάλι ακίνητο που βλέπει τα πάντα καλειδοσκοπικά και απλά διαλέγει διαφορετικά γυαλιά κάθε φορά για να τα δει.
ΧΣ: Αγαπώ κι εγώ τους καλλιτέχνες που τολμούν και πειραματίζονται διαρκώς. Από την άλλη αναρωτιέμαι… Ελλοχεύει ο φόβος του ότι μπορεί να δυσαρεστηθεί ένα μέρος του κοινού που προτιμά μία σταθερότητα από τον καλλιτέχνη που αγαπά ή κυριαρχεί η ανάγκη για ελεύθερη δημιουργία;
ΦΒ: Εννοείται πως όταν επιλέγεις αυτόν τον τρόπο επικοινωνίας κάποια πράγματα θα αγαπηθούν πολύ, κάποια λιγότερο και κάποια θα αποτύχουν. Το θέμα είναι πως μέσα από αυτό το ρίσκο δε χάνεται η ουσία του πράγματος. Ξέρω πως διανύουμε μια εποχή που είναι συντηρητική σε όλα τα επίπεδα. Ο κόσμος επιλέγει αυτό που αναγνωρίζει ως παλιό ή κλασσικό και φαίνεται να υπάρχει μια αδυναμία στο να δοκιμάσουμε και να φέρουμε ψηλά τον νέο καλλιτέχνη, που του αξίζει να φτάσει ψηλά. Εγώ μπορεί να μην είμαι νέος πια ηλικιακά, αλλά η διάθεση μου κάθε φορά που γράφω ένα τραγούδι είναι να φέρω κάτι νέο στην επιφάνεια. Κάτι που θα εκπλήξει το παιδί που κρύβεται μέσα μου. Δεν έχετε δει και δε θα δείτε από εμένα εορταστικές συναυλίες για τα 40 ή 50 χρόνια μου στη μουσική, γιατί με ενδιαφέρει να πετύχω ή να αποτύχω κάνοντας κάτι καινούργιο.
ΧΣ: Ένας εορτασμός των 40 ή 50 χρόνων θα μπορούσε όμως να σημαίνει και μια επιβράβευση διάρκειας και αντοχής στο χώρο, που δεν κατακτήθηκε από έναν -ίσως- πιο «ασφαλή» δρόμο.
ΦΒ: Θα μπορούσε. Κατ’ αρχάς όταν κάνουν μία επετειακή συναυλία φίλοι μου και με καλούν πηγαίνω με μεγάλη χαρά. Γιορτάζω τα «γενέθλια» τους με απίστευτη αγάπη. ‘Όμως κάθε φορά που έρχεται η σκέψη του «Τι θα κάνουμε φέτος;», περισσότερο έχω την ανάγκη να δω τι καινούργιο μπορώ να εξερευνήσω, παρά να γιορτάσω ή να διασκευάσω κάτι που έχει ήδη διαγράψει την πορεία του.
ΧΣ: Να περάσουμε σε αυτό το καινούργιο για εσάς που συμβαίνει φέτος και αναφέρομαι στην «Ειρήνη» του Αριστοφάνη.
ΦΒ: Αυτή η παράσταση ξεκίνησε από την ανάγκη μου να δουλέψω με τον αγαπημένο μου σκηνοθέτη Νίκο Καραθάνο. Τον παρακολουθούσα από τις πρώτες του σκηνοθετικές δουλειές και έβλεπα ένα μικρό κόσμο να γεννιέται. Με τον Νίκο έχουμε το ίδιο μικρόβιο. Δε θέλουμε να επαναλαμβάνουμε μια προηγούμενη επιτυχία μας. Μου έκανε την πρόταση να κάνουμε μαζί αυτό το «ταξίδι» στο έργο του Αριστοφάνη και δε μπορούσα να συγκρατήσω τη λαχτάρα μου. Κάναμε μια πολύ τρελή επίσκεψη στο έργο του ποιητή. Ανέλαβα τη μετάφραση, τη διασκευή, τα πρωτότυπα τραγούδια και πιστεύω πως θα είμαι για πάρα πολύ καιρό περήφανος που έκανα αυτό το ωραίο ταξίδι.
ΧΣ: Διαβάζοντας το δελτίο τύπου της παράστασης στάθηκα σε μία φράση. «Η Ειρήνη είναι μια γιορτή ενός αγροτικού κόσμου που χάθηκε».
ΦΒ: Με συγκινεί πάρα πολύ αυτό που αναδίδουν τα έργα του Αριστοφάνη. Το ότι διάφοροι αγρότες ή διάφορες γυναίκες ανεβαίνουν στον Όλυμπο, κάνουν ερωτική απεργία, κάποιοι πηγαίνουν να βρουν τη χώρα των πουλιών. Πάντα με το αίτημα μιας μεγάλης κοινωνικής και πολιτικής αλλαγής και με την πίστη πως μπορούμε οι άνθρωποι να αλλάξουμε τα κακώς κείμενα. Όλα αυτά χωρίς καμία σοβαροφάνεια κι αυτό είναι που μου αρέσει πολύ. Το πως ένας αστείος, κωμικός κόσμος είναι έτοιμος να φτάσει μέχρι το διάστημα για να μπορέσει να εξουδετερώσει το κακό μέσα του, δηλαδή τον πόλεμο. Όπως γίνεται και στα έργα του Αριστοφάνη, πιστεύω πως όταν ο άνθρωπος τα βάζει με τον «Ουρανό» μπορεί να γίνει κάτι το μεγαλειώδες.
φώτο: Δημήτρης Μακρής
ΧΣ: Ο απλός πολίτης σήμερα μπορεί να τα βάλει με τον «Ουρανό» και να δικαιωθεί ή έχει γίνει ένας θεατής που τα παρατηρεί όλα από το κινητό του;
ΦΒ: Ακριβώς επειδή έχουμε τη δύναμη ως πολίτες, για αυτό και δημιουργούνται όλοι αυτοί οι εθισμοί και η αίσθηση αδυναμίας. Στη δεκαετία του 60 που πραγματικά έβραζε ο κόσμος σαν καζάνι, ήρθε μια τεράστια ανάσα από τη νεολαία της εποχής που εξεγέρθηκε και είπε «Δε θέλουμε να ζήσουμε νέο παγκόσμιο πόλεμο». Μέσα σε 3 χρόνια είχαν βουλιάξει όλοι σε έναν πρωτογενή εθισμό, τα ναρκωτικά. Κάθε δεκαετία δημιουργούνται νέου τύπου εθισμοί. Αυτό όμως κάνει ακόμη πιο έντονη την υποψία μας πως συμβαίνει διότι έχουμε πραγματικά τεράστια δύναμη. Η αλήθεια είναι πως με όλες αυτές τις απανωτές ήττες, η ανθρωπότητα έχει μέσα της και τη μεγάλη απαισιοδοξία πως δε θα μπορέσει να επικρατήσει η φωτεινή και δημιουργική της πλευρά. Όλα αυτά λέμε στο έργο, δίχως καμία διάθεση κηρύγματος.
ΧΣ: Ο Αριστοφάνης μέσα από την κωμωδία μιλάει για θέματα όπως ο πόλεμος, ο θάνατος, η εξουσία. Το χιούμορ, το γέλιο μπορούν να είναι τελικά πολύ αποτελεσματικά όπλα;
ΦΒ: Ήταν και είναι πάντα. Ο Αριστοφάνης επηρέασε πολύ με τις κωμωδίες του. Όμως δεν επηρεάζονται τα μυαλά μας φοβερά κάθε φορά που κάποιος έχει την τόλμη να δει τον κόσμο από ψηλά και να μας δείξει πόσο κωμικός είναι ο κόσμος τελικά; Τρίζουν τα θεμέλια των ζωτικών ψευδών μέσω των οποίων κινείται πάντα η εξουσία.
ΧΣ: «Αν η Ειρήνη είναι τελικά μια διεκδίκηση της χαράς απέναντι στη βία», η προσωπική σας «Ειρήνη» ποια είναι; Τι σας δίνει την αίσθηση πως έχουμε λόγους να γιορτάζουμε;
ΦΒ: Η δυνατότητα που έχουμε περισσότερο από ποτέ να εξερευνήσουμε διάφορες εποχές, να κάνουμε δεκάδες χρονοταξίδια. Λόγω του διαδικτύου έχουμε στα χέρια μας όλες τις ταινίες, τις μουσικές του κόσμου, όλες τις ιστορίες που έχουν ειπωθεί ποτέ. Μπορούμε να πάρουμε μαθήματα αισιοδοξίας από τις χιλιάδες κατακτήσεις που κατόρθωσαν μεγάλα μυαλά. Διότι πέρα από τις εξωτερικές εκστρατείες, υπάρχουν και οι εσωτερικές. Χιλιάδες άνθρωποι μέσω της τέχνης, της ιστορίας, της φιλοσοφίας κάνανε τις δικές τους μεγάλες κατακτήσεις. Αυτό εμένα με παρηγορεί και με κρατάει ζωντανό.
ΧΣ: Η τέχνη στις μέρες μπορεί να μας κάνει να αλλάξουμε πράγματα ή απλώς μας παρηγορεί για όσα δε μπορούμε να αλλάξουμε;
ΦΔ: Ποτέ δε μπορούσε. Αν μπορούσε, την επόμενη μέρα της κυκλοφορίας του «Imagine» του John Lennon, όλα θα είχανε αλλάξει. Από την άλλη η τέχνη αλλάζει συνειδήσεις και αυτό από μόνο του είναι σημαντικό. Ας αναλογιστούμε τι εκστρατεία κάνανε μέσα μας ο Σωκράτης, ο Αϊνστάιν ή κάποιος μεγάλος ποιητής. Πολεμιστές μπορεί να ξεχάσουμε με το πέρασμα των χρόνων, τον Σωκράτη και το μεγάλο δώρο του δεν τα ξεχάσουμε ποτέ.
φώτο: Δημήτρης Μακρής
ΧΣ: Είστε ένας τραγουδοποιός που παρατηρούσατε πάντα την κοινωνία, τον άνθρωπο και μιλάτε για ότι σας προβληματίζει μέσα από τα τραγούδια σας. Πόσο κοντά νιώθετε με τον τρόπο που παρατηρούσε ο Αριστοφάνης τον δικό του κόσμο;
ΦΔ: Με τον Αριστοφάνη μοιράζομαι την ίδια απελπισία για όσα συμβαίνουν γύρω του αλλά και τη διάθεση του να απαντήσει σε αυτήν την τρέλα, με τρέλα. Αυτό είναι το κοινό στοιχείο μαζί του που αναγνωρίζω από παιδάκι και πάντα το συναντούσα όταν έβλεπα μια παράσταση του ή διάβαζα ένα κείμενο του. Όσον αφορά τη συγκεκριμένη παράσταση… Ενώνουμε τις απελπισίες και ότι τρελό και αισιόδοξο υπάρχει μέσα μας, για να κάνουμε κάτι το οποίο είναι αφενός φανερά αφημένο στη χαρά της γιορτής κι αφετέρου μελαγχολικό και γεμάτο σκέψεις για το μέλλον της ανθρωπότητας.
ΧΣ: Θα ήθελα σε αυτό το σημείο να μην απευθυνθώ στον κύριο Δεληβοριά, αλλά στον Φοίβο και να του εξομολογηθώ κάτι πολύ προσωπικό. Είμαι ένας άνθρωπος που δυστυχώς δεν κλαίω. Ο Φοίβος με έκανε να κλάψω πάρα πολύ με το τραγούδι που έγραψε στη συναυλία για το έγκλημα των Τεμπών…
ΦΒ: Ευχαριστώ πάρα πολύ και χαίρομαι πολύ που διέρρηξα μια πλευρά μέσα σου.
ΧΣ: Επειδή αισθάνομαι πως είσαι ένας αισιόδοξος άνθρωπος, σήμερα αισθάνεσαι πως θα έρθει τελικά αυτή η δικαίωση που περιμένουμε τόσο πολύ;
ΦΒ: Οφείλει να έρθει. Δε γίνεται να μένουμε πάντα στο κουκούλωμα των πραγμάτων. Δε πρέπει να ξεχνάμε ποτέ τις προειδοποιήσεις που είχε τόσο καιρό πριν ο Κώστας Καραμανλής ή τις διαβεβαιώσεις που έδινε ο ίδιος για την τηλεδιοίκηση. Αυτά είναι σοβαρά πολιτικά εγκλήματα, όπως και η συγκάλυψη γεγονότων με φτηνές δικαιολογίες. Δε θα προχωρήσει μια κοινωνία που δεν τιμωρεί ουσιαστικά, ακόμη και τον ανώτερο που πράττει κάτι εναντίον του κοινού καλού. Θα σαπίσει αυτή η κοινωνία. Γι’ αυτό βγήκε ο κόσμος στους δρόμους. Όχι για πολιτικούς ή κομματικούς λόγους, ούτε γιατί ήλπιζε πως υπάρχει μια άλλη πλευρά η οποία είναι υγιής και θα τα κάνει όλα καλά. Δυστυχώς δεν υπάρχει αυτή η ελπίδα. Το δάκρυ που βγαίνει από όλους μας είναι γιατί δε μπορούμε να συνεχίσουμε άλλο έτσι. Το αίτημα μας είναι κάτι διαχρονικό και χωρίς αυτό δε μπορούμε να λέμε ότι έχουμε δημοκρατία. Δυστυχώς κανείς δε μπορεί να είναι σίγουρος για το αποτέλεσμα αυτού του μαζικού αιτήματος μας.
ΧΣ: Επειδή είναι ένα πραγματικά ευαίσθητο θέμα, προτείνω να περάσουμε στον μουσικό Φοίβο. Γυρνώντας πίσω στο χρόνο και στα πρώτα χρόνια της δισκογραφίας, υπάρχουν τραγούδια που σήμερα δε σας εκφράζουν πια;
ΦΔ: Σίγουρα υπάρχουν αλλά ευτυχώς όχι πολλά. Η δουλειά που είχε γίνει μέχρι να τα εκδώσω με έκαναν να κρατάω μόνο αυτά που μου άρεσαν πραγματικά. Και ως τραγούδια και ως ηχογραφήματα. Σίγουρα στους πρώτους δίσκους που ήμουν πιο άπειρος μάθαινα ακόμη πράγματα. Και για θέματα παραγωγής αλλά και για το γράψιμο των κομματιών. Επειδή κυκλοφορώ αραιά δίσκους, ότι έχω απορρίψει έγινε πριν την κυκλοφορία του εκάστοτε δίσκου.
φώτο: Δημήτρης Μακρής
ΧΣ: Ποιο στοιχείο από τον ανερχόμενο Φοίβο Δεληβοριά έχετε κρατήσει και ποιο χαίρεστε που έχετε αφήσει πίσω;
ΦΔ: Την αμφιβολία και το θάρρος έχω κρατήσει. Σκέφτομαι πολύ τα πράγματα, δε χαίρομαι ποτέ για καμία εξουσία, κανένα παρόν συγκεκριμένο. Δεν τα εμπιστεύομαι αυτά τα πράγματα. Πάντα αμφιβάλλω για την ποιότητα τους και τα κρίνω. Υπάρχει και ένα θάρρος, να βουτήξω και να δημιουργήσω πράγματα. Να μιλήσω, να πω αυτό που αισθάνομαι. Δεν είναι σπουδαία αυτά τα πράγματα ή μεγάλες αρετές αλλά σε αυτά πίστευα πολύ από μικρός και τα κράτησα. Τι πέταξα; Τις σκοτεινές πλευρές αυτών των πραγμάτων. Πολλές φορές η αμφιβολία μπορεί να γίνει αναβλητικότητα ή να μην κάνεις τίποτα αν αμφιβάλλεις συνεχώς. Το υπερβολικό θάρρος μπορεί να γίνει ναρκισσισμός και να λες ή να κάνεις βλακείες. Με αυτά τα πράγματα πάλεψα και τα άφησα πίσω μου κάποια στιγμή.
ΧΣ: Ο Φοίβος του 2026 τι συμβουλή θα έδινε στον Φοίβο που κάνει τα πρώτα του βήματα, τι συμβουλή θα του έδινε;
ΦΔ: Να μην εμπιστεύεται τις συμβουλές.
ΧΣ: Είπαμε από την αρχή πως είστε ένας καλλιτέχνης που δεν επαναλαμβάνεται. Όμως έχετε και πολλές και ιδιαίτερες συνεργασίες μέσα στα χρόνια. Θα ήθελα να μιλήσουμε για κάποιες από αυτές, ξεκινώντας με τη rap συμμετοχή του Θανάση Βέγγου στο τραγούδι «Το ‘πα, το ‘κανα» το 1995.
ΦΔ: Το 1991-92 είχα γράψει αυτό το κομμάτι και ήταν μια πρώιμη προσπάθεια για Hip Hop. Ήταν ένα είδος καλλιτεχνικής ομιλίας που μου άρεσε πάρα πολύ και ήθελα να το δοκιμάσω. Όταν το ηχογραφήσαμε, ο τρόπος με τον οποίον ο raper καβαλούσε τις λέξεις και προσπαθούσε να τρέξει να προλάβει να μπει στο ρυθμό, μου θύμισε το Θανάση Βέγγο. Είχαμε την τρελή ιδέα με τον παραγωγό μου Θύμιο Παπαδόπουλο να τολμήσουμε να το ζητήσουμε. Ήταν πάρα πολύ συγκινητικός ο Θανάσης Βέγγος. Είναι μια ιστορία που έχει τη σημασία της και την έχω γράψει πρόσφατα στον πρόλογο ενός βιβλίου κόμιξ που έγινε για τον Βέγγο. Αν ανατρέξει κανείς σε αυτήν θα δει τι ψυχή είχε αυτός ο άνθρωπος, τι καλοσύνη. Ο Βέγγος ήταν και πιστεύω πως θα παραμείνει κάτι παραπάνω από καλλιτέχνης. Ήταν ένα ανθρώπινο ον που το παρακολουθούμε να υπερβαίνει την τέχνη, με την ομορφιά της ψυχής του και την τρέλα του.
ΧΣ: 1998, Καίτη Γαρμπή στο τραγούδι «Ο άντρας της ζωής μου». Αγαπημένο τραγούδι αλλά κυκλοφορεί σε μία εποχή που οι ταμπέλες και οι διαχωρισμοί ήταν στο απόγειο τους.
ΦΒ: Αυτό το τραγούδι αρχικά γράφτηκε για την Πίτσα Παπαδοπούλου και για ένα δίσκο που θα έλεγε τραγούδια του Αλκίνοου, του Μάλαμα, δικά μου αλλά τελικά δεν έγινε. Μετά το δοκιμάσαμε με τη Μελίνα Κανά αλλά κάποια στιγμή μου φάνηκε πως η ηρωϊδα που μιλάει, θα μπορούσε να είναι μια γυναίκα που λέει mainstream λαϊκά και καίγεται κάθε βράδυ στην πίστα. Οι διαχωρισμοί γίνονται από τους ανθρώπους για δική τους ευκολία, αλλά στην πραγματικότητα δεν υπάρχουν. Το έντεχνο τραγούδι γεννήθηκε επειδή ο Μίκης Θεοδωράκης έβαλε ένα λαϊκό είδωλο της εποχής, τον Γρηγόρη Μπιθικώτση να τραγουδήσει Ρίτσο. Και τι είναι το έντεχνο τραγούδι τελικά; Αυτό που δημιουργείται από ανθρώπους πιο λόγιους που εμπνέονται από την πραγματική λαϊκή εικόνα της εποχής τους. Όταν μιλάμε για ένα άτομο με την ψυχή και το ταλέντο της Καίτης δεν υπήρχε καμία δεύτερη σκέψη από εμένα.
φώτο: Δημήτρης Μακρής
ΧΣ: 2010, συνεργασία με την Αρλέτα στο τραγούδι «Ωροσκόπιο».
ΦΔ: Αρχικά μέσα μου η Αρλέτα ήταν στενή συγγενής. Οι δίσκοι της «Τσάι Γιασεμιού – Περίπου» που έκανε με τον Λάκη Παπαδόπουλο και την Μαριανίνα Κριεζή, ήταν από αυτούς που άκουγα 12 χρονών και με έκαναν να θέλω να πιάσω μια κιθάρα, να απαντήσω. Όταν άκουγα τα τραγούδια αυτά αισθανόμουν πως μια νέα φωνή της πόλης γεννιέται μέσα από αυτόν τον ήχο. Και από μία γυναίκα που είχε ήδη μια διαγεγραμμένη πορεία αλλά κατόρθωνε να ανανεώνεται. Είχα την τιμή να την προλάβω και να κάνουμε αυτό το τραγούδι. Πολύ ωραίος άνθρωπος και με φοβερό χιούμορ. Έβλεπε τα πράγματα με έναν μοναδικό σαρκασμό. Απολύτως Αριστοφανικό πλάσμα.
ΧΣ: Καλοκαίρι 2025 και «Στην Ταράτσα του Φοίβου» η Κατερίνα Στανίση.
ΦΔ: Μια πολύ ωραία βραδιά όπου συναντηθήκαμε βαθιά με την Κατερίνα. Είναι πολύ σπουδαία καλλιτέχνης. Την έχω πολύ ψηλά και το αγκάθι της φωνής της το νιώθω έντονα μέσα μου. Είναι ένα άτομο των άκρων η Κατερίνα για αυτό και έκανε τραγούδια με τη Λένα Πλάτωνος, με τον Κραουνάκη, τον Πανούση. Όταν ως καλλιτέχνης δε φοβάσαι τα άκρα και τις ακραίες πλευρές του εαυτού σου, θα συναντήσεις ένα άτομο σαν την Κατερίνα.
ΧΣ: Να κλείσουμε με τη δική μου αγαπημένη ερώτηση. Ποιο είναι το τραγούδι – δικό σας ή άλλου καλλιτέχνη- που λέτε «Αυτό είμαι εγώ, αυτό γράφτηκε για μένα»;
ΦΔ: Θα έλεγα δύο τραγούδια μου που είχα την τύχη και ο κόσμος να τα αναγνωρίσει σε μένα όπως το ρωτάτε. Είναι το «Εκείνη» κι ο «Καθρέφτης». Αλλά πέρα από αυτά τα δύο θα έβαζα και το «Η Κική κάθε βράδυ».
Εισιτήρια και πληροφορίες για την παράσταση θα βρείτε στο σύνδεσμο
https://www.more.com/gr-el/tickets/theater/eirini-periodeia/
φώτο: Δημήτρης Μακρής
