Από το Γιώργο Καρακασίδη
Ένας από τους (όχι τόσο δευτερεύοντες) ρόλους στο ΡΑΝ του Κουροσάβα είναι αυτός του Κιγιάμι, δηλαδή του διασκεδαστή/σαλτιμπάγκου που ήταν παράλληλα πιστός ακόλουθος του άρχοντα Χιντετόρα. Στην ιαπωνική φεουδαρχική παράδοση δεν υπήρχε ακριβές αντίστοιχο του «γελωτοποιού» (jester) της ευρωπαϊκής αυλής -όπως στο Βασιλιά Ληρ του Σαίξπηρ, που ενέπνευσε το ΡΑΝ- αλλά υπήρχαν ταξιδευτές ηθοποιοί και καλλιτέχνες αφήγησης ή παντομίμας που είχαν την ελευθερία να σχολιάζουν, γιατί θεωρούνταν κοινωνικά «εκτός ιεραρχίας».
Ο Κιγιάμι είναι ο μόνος που μιλά τη γλώσσα της τέχνης — ειρωνεία, υπαινιγμούς, παιχνίδι με τις λέξεις — σε αντίθεση με τους άρχοντες και τους στρατηγούς, που ορίζουν τον κόσμο μόνο μέσα από όρους εξουσίας, πολέμου και εκδίκησης. Ο Κουροσάβα τον τοποθετεί σκόπιμα εκεί, σαν καθρέφτη που αποκαλύπτει τη σκληρή αλήθεια μέσα από το προσωπείο του θεάτρου.
Το ανδρόγυνο στοιχείο του ρόλου δεν είναι καθόλου τυχαίο: αυτή η «ουδετερότητα» (ούτε πολεμιστής ούτε κυρία) δεν απειλεί ευθέως την εξουσία, ενώ ταυτόχρονα υπογραμμίζει πως η τέχνη δεν γνωρίζει φύλο. Είναι κάτι που βρίσκεται ανάμεσα, ακριβώς όπως ο ίδιος ο Κιγιάμι κινείται ανάμεσα στο γέλιο και στην τραγωδία, στην ελευθερία και στην υποταγή.
Η πολιτική σάτιρα είχε πάντα σημασία, ειδικά σε δύσκολους καιρούς. Λειτουργούσε ως βαλβίδα αλήθειας απέναντι στην εξουσία. Αν τα κακώς κείμενα δεν θίγονται από τη δημοσιογραφία, τότε η τέχνη -και μέσα από αυτή η σάτιρα- είναι μονόδρομος. Σήμερα όμως, στο κλίμα του wokeness και της στείρας πολιτικής ορθότητας, η κατά τα άλλα δικαιολογημένη προσπάθεια να μη θίγονται ταυτότητες καταλήγει συχνά να αμβλύνει την αιχμή της. Ακόμα κι αν παραμεριστούν οι «χοντράδες» που απλώς εκβιάζουν το γέλιο, παραμένουν τα στεγανά. Όπως έχει πει και ο Ricky Gervais (δημιουργός του αγγλικού Office και παραγωγός του αμερικάνικου), η δουλειά του κωμικού δεν είναι να κανακεύει, αλλά να προκαλεί, να «τσιμπάει» εκεί που πονάει. Κι όταν ο φόβος της προσβολής γίνεται κανόνας, η τέχνη κινδυνεύει να χάσει την ικανότητά της να αγγίζει τα κακώς κείμενα – και, το σημαντικότερο, να αφυπνίζει τον κόσμο πριν να είναι πολύ αργά…
