Στον κόσμο των βραβείων της Αμερικάνικης Ακαδημίας Κινηματογράφου (Academy of Motion Picture Arts and Sciences), όπου η έννοια της «ερμηνείας» μοιάζει εδώ και δεκαετίες αυστηρά καθορισμένη, μια απρόσμενη φιγούρα έρχεται να ταράξει τα νερά: ο Rocky, το εξωγήινο πλάσμα από το φιλόδοξο sci-fi «Project Hail Mary». Και μαζί του, ο άνθρωπος που του έδωσε ζωή, ο μαριονετίστας και ηθοποιός James Ortiz.
Η είδηση ότι ο Ortiz είναι επιλέξιμος για υποψηφιότητα Β’ Ανδρικού Ρόλου δεν είναι απλώς
μια περιέργεια της σεζόν των βραβείων. Είναι μια πρόκληση προς ολόκληρη τη βιομηχανία:
τι ακριβώς θεωρούμε «ηθοποιία» στον σύγχρονο κινηματογράφο;
Ο Rocky δεν είναι ένα συνηθισμένο κινηματογραφικό πλάσμα. Δεν πρόκειται απλώς για ένα ψηφιακό εφέ ή μια φωνητική ερμηνεία. Είναι αποτέλεσμα σύνθετης κουκλοθεατρικής τέχνης, φωνής και σωματικής έκφρασης, που αναπτύχθηκε σε άμεση συνεργασία με τον
Ryan Gosling.
Ο James Ortiz προσέγγισε τον ρόλο όπως κάθε ηθοποιός: εστιάζοντας στο συναίσθημα, την
πρόθεση και την «καρδιά» του χαρακτήρα. Όπως ο ίδιος έχει δηλώσει, η κουκλοθεατρική
τεχνική δεν είναι αυτοσκοπός, είναι απλώς το μέσο για να δημιουργηθεί μια ζωντανή,
συγκινητική παρουσία.
Και αυτό ακριβώς είναι που κάνει τον Rocky να ξεχωρίζει: παρότι δεν διαθέτει πρόσωπο ή
ανθρώπινα χαρακτηριστικά, καταφέρνει να γίνει ένας από τους πιο αξέχαστους χαρακτήρες
της χρονιάς.
Η μεγάλη απορία: μπορεί μια «μη ανθρώπινη» ερμηνεία να βραβευτεί;
Η περίπτωση του Ortiz ανοίγει ένα παλιό, αλλά άλυτο ζήτημα. Η Ακαδημία δεν έχει ποτέ αναγνωρίσει επίσημα ερμηνείες που βασίζονται σε motion capture, φωνή ή υβριδικές τεχνικές στις βασικές υποκριτικές κατηγορίες.
Παρόμοιες συζητήσεις είχαν προκύψει στο παρελθόν με τον Andy Serkis για τον Gollum στο
«The Lord of the Rings: The Two Towers» ή τον Caesar στο «Rise of the Planet of the Apes».
Παρά την ευρεία αναγνώριση, τα Όσκαρ (άδικα) δεν τον τίμησαν ποτέ, ούτε καν με ένα
τιμητικό Όσκαρ στα Governors Awards.
Το ίδιο ισχύει και για άλλες εμβληματικές περιπτώσεις: από τη φωνητική ερμηνεία του
Robin Williams ως Genie στο «Aladdin», μέχρι πιο πρόσφατα παραδείγματα όπως η φωνή
της Scarlett Johansson στο «Her».
Η βιομηχανία φαίνεται να διστάζει να αποδεχτεί ότι η «ερμηνεία» μπορεί να υπάρξει και
πέρα από το ανθρώπινο σώμα.
Μια ξεχασμένη λύση: το Special Achievement Award
Υπάρχει, όμως, ένα εργαλείο που θα μπορούσε να γεφυρώσει αυτό το χάσμα: το Special
Achievement Award, ένα βραβείο που η Ακαδημία εισήγαγε το 1972 για να τιμά
επιτεύγματα που δεν χωρούσαν στις υπάρχουσες κατηγορίες.
Χάρη σε αυτό, αναγνωρίστηκαν καινοτομίες όπως τα ηχητικά εφέ του Star Wars» ή η
πρωτοποριακή μίξη animation και live-action στο «Who Framed Roger Rabbit». Το
τελευταίο μάλιστα ανέδειξε τον Richard Williams ως ξεχωριστό δημιουργό.
Το βραβείο απονεμήθηκε τελευταία φορά στο «Toy Story», ως αναγνώριση της πρώτης
πλήρως ψηφιακής ταινίας μεγάλου μήκους. Έκτοτε, παραμένει ουσιαστικά ανενεργό.
Η επιστροφή του θα μπορούσε να αποτελέσει την ιδανική λύση για περιπτώσεις όπως αυτή
του Ortiz — όπου η ερμηνεία υπάρχει, αλλά δεν χωρά εύκολα σε καμία κατηγορία.
Το μέλλον της υποκριτικής στην εποχή της τεχνολογίας
Η συζήτηση δεν αφορά μόνο μια πιθανή υποψηφιότητα για Όσκαρ. Αγγίζει τον ίδιο τον
ορισμό της υποκριτικής σε μια εποχή όπου τα όρια μεταξύ ανθρώπου, τεχνολογίας και
δημιουργίας γίνονται όλο και πιο ρευστά. Καθώς το Χόλιγουντ αντιμετωπίζει την πρόκληση
της τεχνητής νοημοσύνης (όπως η περίπτωση του Val KIlmer, όπου επιστρέφει μετά
θάνατον στον κινηματογράφο μέσω AI τεχνολογίας) η περίπτωση του Ortiz υπενθυμίζει
κάτι κρίσιμο: πίσω από κάθε αξέχαστο κινηματογραφικό χαρακτήρα – ακόμη κι αν είναι
ένας εξωγήινος «βράχος – αράχνη» – υπάρχει ένας καλλιτέχνης. Και ίσως το πραγματικό
ερώτημα δεν είναι αν ο Rocky αξίζει ένα Όσκαρ, αλλά αν η βιομηχανία είναι έτοιμη να
αναγνωρίσει τι σημαίνει πραγματικά «ερμηνεία».
Πληροφορίες από το κινηματογραφικό περιοδικό Variety
