Πριν η Jodie Foster υποδυθεί τη Sarah Tobias στο «The Accused», υπήρξε μια 22χρονη γυναίκα που βιάστηκε πάνω σε ένα τραπέζι μπιλιάρδου, ενώ γύρω της ένα πλήθος ανδρών παρακολουθούσε και επευφημούσε. Την έλεγαν Cheryl Araujo. Και η ιστορία της δεν τελείωσε με τον βιασμό. Γιατί στη συνέχεια ήταν εκείνη που χρειάστηκε να αποδείξει ότι δεν έφταιγε.
Το 1983, η υπόθεση της Araujo συγκλόνισε τις Ηνωμένες Πολιτείες και προκάλεσε μια πρωτοφανή συζήτηση γύρω από τη σεξουαλική βία, τη συναίνεση, το αλκοόλ και τον τρόπο με τον οποίο η κοινωνία αντιμετωπίζει τις γυναίκες που θεωρεί «προκλητικές».
Πέντε χρόνια αργότερα, ο Jonathan Kaplan μετέφερε την ιστορία στη μεγάλη οθόνη. Το «The Accused», με τη Jodie Foster και την Kelly McGillis, δεν ήταν μια πιστή αναπαράσταση της υπόθεσης της Araujo, αλλά μια μυθοπλαστική ιστορία εμπνευσμένη από αυτήν. Κυκλοφόρησε στις 14 Οκτωβρίου 1988 και έγινε μία από τις πιο σκληρές κινηματογραφικές καταγγελίες της κουλτούρας του victim blaming.
Και ίσως το πιο ανατριχιαστικό στοιχείο της πραγματικής ιστορίας είναι πως η Cheryl Araujo δεν πρόλαβε ποτέ να δει την ταινία. Είχε πεθάνει δύο χρόνια νωρίτερα, σε ηλικία μόλις 25 ετών.
Η ιστορία της, ωστόσο, έμεινε ζωντανή. Στην πραγματικότητα, έγινε η αφετηρία για μια ταινία που έθεσε ένα δύσκολο ερώτημα: όταν μια γυναίκα βιάζεται, γιατί τόσο συχνά η κοινωνία εξετάζει πρώτα τη δική της συμπεριφορά και μετά εκείνη του δράστη;
Και κάπου εδώ η ιστορία της Araujo συναντά μια σειρά από έρευνες που πραγματοποιούνταν την ίδια εποχή για τη σχέση ανάμεσα στις γυναίκες, το αλκοόλ και τη σεξουαλικότητα.
Το ποτό που έγινε «απόδειξη»
Η Araujo είχε πιει εκείνο το βράδυ. Αυτό, από μόνο του, αρκούσε για να δημιουργηθεί γύρω από την υπόθεσή της ένα επικίνδυνο στερεότυπο: ότι μια γυναίκα που πίνει, ιδιαίτερα δημόσια, είναι περισσότερο σεξουαλικά διαθέσιμη.
Οι έρευνες της εποχής έδειχναν ακριβώς το αντίθετο από αυτό που υπονοούσε το στερεότυπο.
Σε μία μεγάλη έρευνα του 1981, περίπου 60% των γυναικών δήλωσαν ότι αισθάνονταν λιγότερο σεξουαλικά ανασταλμένες όταν έπιναν. Το ποσοστό έφτανε το 68% στις γυναίκες που κατανάλωναν περισσότερο αλκοόλ.
Όμως η αίσθηση απελευθέρωσης δεν σήμαινε καλύτερη σεξουαλική λειτουργία. Η βαριά κατανάλωση αλκοόλ συνδεόταν με μειωμένη διέγερση, δυσκολία στον οργασμό και πόνο κατά τη σεξουαλική επαφή.
Έτσι μπορούσε να δημιουργηθεί ένας φαύλος κύκλος: μια γυναίκα να χρησιμοποιεί το αλκοόλ για να χαλαρώσει ή να αντιμετωπίσει μια σεξουαλική δυσκολία, ενώ το ίδιο το αλκοόλ τελικά να επιδεινώνει τη δυσλειτουργία.
Η γυναίκα που πίνει δεν είναι «διαθέσιμη»
Ακόμη πιο αποκαλυπτικό ήταν κάτι άλλο.
Σε πειράματα της εποχής, άνδρες φοιτητές αξιολόγησαν γυναίκες ως περισσότερο σεξουαλικά διαθέσιμες απλώς και μόνο επειδή τις έβλεπαν να κρατούν αλκοολούχο ποτό αντί για μη αλκοολούχο.
Η αντίληψη υπήρχε στο μυαλό του παρατηρητή — όχι απαραίτητα στη συμπεριφορά της γυναίκας.
Μόλις το 8% των γυναικών που συμμετείχαν στη σχετική έρευνα δήλωσαν ότι το αλκοόλ τις έκανε λιγότερο επιλεκτικές στην επιλογή σεξουαλικού συντρόφου. Αντίθετα, περίπου οι μισές ανέφεραν ότι κάποιος άνδρας που είχε πιει είχε γίνει σεξουαλικά επιθετικός απέναντί τους.
Η διάκριση είναι θεμελιώδης: η κατανάλωση αλκοόλ μπορεί να επηρεάσει την κρίση και τις αναστολές, αλλά δεν αποτελεί συναίνεση.
Από την Cheryl Araujo στη Sarah Tobias
Αυτό ακριβώς είναι που μεταφέρει στη μεγάλη οθόνη το «The Accused».
Η Sarah Tobias, την οποία υποδύεται η Jodie Foster, είναι μια νεαρή σερβιτόρα που βιάζεται σε ένα μπαρ ενώ άλλοι άνδρες παρακολουθούν και ενθαρρύνουν την επίθεση. Η εισαγγελέας Kathryn Murphy, την οποία υποδύεται η Kelly McGillis, αναλαμβάνει την υπόθεση.
Η ταινία δεν αντιγράφει την υπόθεση της Cheryl Araujo. Αλλά ο βασικός πυρήνας είναι αναγνωρίσιμος: μια γυναίκα πέφτει θύμα ομαδικού βιασμού και στη συνέχεια βρίσκεται αντιμέτωπη με ένα σύστημα που αμφισβητεί την αξιοπιστία της.
Ο τίτλος «The Accused» — «Η κατηγορούμενη» — λειτουργεί σχεδόν ειρωνικά. Γιατί η πραγματική κατηγορούμενη μοιάζει να είναι η ίδια η γυναίκα.
Τι έκανε πριν από την επίθεση;
Πόσο είχε πιει;
Πώς ήταν ντυμένη;
Πώς συμπεριφέρθηκε;
Γιατί βρισκόταν εκεί;
Ερωτήματα που μετατοπίζουν επικίνδυνα το βάρος από τον δράστη στο θύμα.
Η Paramount περιγράφει την ταινία ως μια ιστορία γύρω από τη δικαιοσύνη, την κοινωνική ευθύνη και μια δικαστική διαδικασία που αντιμετωπίζει το θύμα σαν εγκληματία.
Η πιο δύσκολη σκηνή
Η σκηνή του βιασμού έγινε ένα από τα πιο αμφιλεγόμενα σημεία της ταινίας. Ο Kaplan επέλεξε να τη γυρίσει πρώτη, ώστε η Foster να βιώσει την επίθεση στην αρχή της κινηματογραφικής διαδικασίας και να κουβαλά την εμπειρία της σε ολόκληρη την υπόλοιπη ταινία.
Η σκηνή είναι ιδιαίτερα σκληρή — όχι μόνο επειδή απεικονίζει τη σεξουαλική βία, αλλά επειδή η κάμερα δεν εστιάζει αποκλειστικά στους δράστες. Εστιάζει και στους θεατές.
Σε εκείνους που βλέπουν.
Σε εκείνους που δεν κάνουν τίποτα.
Σε εκείνους που γελούν.
Σε εκείνους που ενθαρρύνουν.
Και εκεί βρίσκεται ίσως το πιο σημαντικό σημείο της ταινίας: η βία δεν αφορά μόνο αυτόν που την ασκεί, αλλά και εκείνους που επιλέγουν να την παρακολουθήσουν σαν θέαμα.
Η Cheryl δεν είδε ποτέ την ταινία
Όταν το «The Accused» βγήκε στις αίθουσες το 1988, η Cheryl Araujo είχε ήδη πεθάνει.
Τον Δεκέμβριο του 1986, σκοτώθηκε σε τροχαίο δυστύχημα στη Φλόριντα. Ήταν 25 ετών.
Δύο χρόνια αργότερα, η Jodie Foster κέρδισε το Όσκαρ Α’ Γυναικείου Ρόλου για την ερμηνεία της ως Sarah Tobias.
Η Sarah ήταν φανταστική. Η Cheryl όχι.
Και ίσως αυτή να είναι η πιο παράξενη και οδυνηρή σύνδεση ανάμεσα στην πραγματική ιστορία και την ταινία: μια γυναίκα που δεν πρόλαβε να αφηγηθεί μέχρι τέλους τη δική της ιστορία έδωσε, χωρίς να το γνωρίζει, την αφορμή για μια κινηματογραφική ηρωίδα που μίλησε εκ μέρους χιλιάδων γυναικών.
Το «The Accused» δεν είναι η ιστορία της Cheryl Araujo.
Είναι όμως μία από τις ιστορίες που γεννήθηκαν από τη δική της.
