γράφει ο Τάσος Γέροντας
Leonardo Sciascia «Στον καθένα αυτό που του αξίζει». Μετάφραση Δήμητρα Δότση. Εκδόσεις Διόπτρα 2026.
152 σελίδες σε εξαιρετικής ποιότητας υποκίτρινο βαρύ χαρτί, ελαφρώς βελούδινης υφής, με άψογη επιμέλεια, σελιδοποίηση, εκτύπωση και βιβλιοδεσία.
Το βιβλίο του Σάσα κυκλοφόρησε το 1966 και θεωρείται από τα σημαντικότερα έργα της ιταλικής λογοτεχνιας του 20ου αιώνα.
Η ελληνική έκδοση καταλαμβάνει μόλις 138 σελίδες. Όμως παρά τις σελίδες του είναι ένα βιβλίο «γεμάτο». Είναι γεμάτο βιτριολικό χιούμορ, αμείλικτη ειρωνεία, βαθύ πόνο, σκληρές αλήθειες, ηθικά ερωτήματα.
Η ιστορία ξεκινά το 1964 στο φαρμακείο μιας μικρής πόλης στη Σικελία. Ο ταχυδρόμος παραδίδει στον φαρμακοποιό μια ανώνυμη επιστολή, η οποία αποδεικνύεται ότι φέρνει απειλητικό μήνυμα για τη ζωή του παραλήπτη. Παρότι οι γνωστοί του φαρμακοποιού που έμαθαν για την επιστολή, τον καθησύχασαν πως πρόκειται για φάρσα, λίγες ημέρες αργότερα ο φαρμακοποιός και ο γιατρός φίλος του θα βρεθούν πυροβολημένοι στο βουνό, όπου είχαν πάει για κυνήγι. Οι τοπικές αρχές αποδίδουν το έγκλημα σε ερωτικό κίνητρο. Οι κάτοικοι φαίνεται να συμφωνούν, καθόσον είναι μια εξήγηση που βολεύει τους πάντες και δεν ενοχλεί κανέναν. Είναι όμως έτσι;
Ένας καθηγητής, έχοντας εντοπίσει την εφημερίδα, από την οποία είχαν κοπεί τα γράμματα της απειλητικής επιστολής, θέλησε να ψάξει περισσότερο. Μια στάση ζωής εξόχως ανθυγιεινή στη Σικελία.
Η σκιά της Μαφίας σκεπάζει το βιβλίο. Παρότι ποτέ δεν αναφέρεται ονομαστικά, η παρουσία της δηλώνεται εμμέσως, και σε μια περίπτωση με τρόπο που αποκαλύπτει τη σύνδεσή της με την εξουσία.
Η αναζήτηση του καθηγητή θα αποκαλύψει την κακή σχέση των Σικελών με την αλήθεια, την απροθυμία τους ακόμα και να την συζητούν μεταξύ τους. Η σιωπή εξασφαλίζει τη γαλήνη, και την ίδια ακόμη την επιβίωση. Ο φόβος επιβάλλει τη σιωπή, άρα και τη συνενοχή. Και πώς αντιμετωπίζουν όλοι αυτοί τον μοναχικό καθηγητή, που προσπαθεί να μάθει την αλήθεια;
«Ήταν ένας βλάκας και μισός» είπε ο ντον Λουίτζι.
Θα μπορούσε το βιβλίο να θεωρηθεί αστυνομικό, με τον καθηγητή στον ρόλο ενός αυτόκλητου, ρομαντικού ντετέκτιβ, ο οποίος αναζητά την αλήθεια και αποζητά τη δικαιοσύνη. Είναι όμως κυρίως ένα αιχμηρό σχόλιο για την αποδοχή της Μαφίας και των μεθόδων της, μια κατακραυγή για την εμφανή σχέση της με την εξουσία, αλλά και για την υποκρισία της Καθολικής Εκκλησίας.
Η μη απονομή της δικαιοσύνης δεν είναι ο λόγος που αυτό το βιβλίο δεν είναι ευχάριστο ανάγνωσμα. Είναι ο εναργέστατος τρόπος που ο συγγραφέας αποκαλύπτει τη δύναμη της Μαφίας και την αποδοχή της από το σύνολο σχεδόν των Σικελών. Ξεκάθαρα δηλώνει ο Σάσα πως κανείς δεν είναι αθώος μεταξύ των θεατών. Όσο γνωρίζουν και σιωπούν, εθελοτυφλούν ή κάνουν πως δεν καταλαβαίνουν, γίνονται το λίπασμα που γιγαντώνει το φαινόμενο. Και ο ξεκάθαρος, ο ωμός τρόπος που το δηλώνει αυτό ο συγγραφέας καθιστά σπουδαίο αυτό το βιβλίο.
Στον καθένα αυτό που του αξίζει. Αλλά ποιος αποφασίζει τι του αξίζει;
Εξαιρετική, όπως πάντα, η μετάφραση. Πολύ σημαντικές οι υποσέλιδες σημειώσεις, βοηθούν την σε βάθος κατανόηση των γεγονότων, αλλά αποκαλύπτουν και την έκταση της μελέτης που έκανε η μεταφράστρια για να ολοκληρώσει το έργο της.
«Το να καταπιάνεται κανείς με την πολιτική ήταν χαμένος χρόνος, κι όποιος δεν το αντιλαμβανόταν αυτό ή κάποιο συμφέρον είχε ή ήταν εκ γενετής τυφλός.»
«Η Σικελία, ίσως κι ολόκληρη η Ιταλία, συλλογίστηκε, είναι φτιαγμένη από συμπαθητικούς ανθρώπους, που θα έπρεπε όμως να τους κόψουμε το κεφάλι.»
«Η Καθολική Εκκλησία καταγράφει σήμερα τη μεγαλύτερη νίκη της: ο άντρας επιτέλους μισεί τη γυναίκα.»
