γράφει ο Τάσος Γέροντας
Thomas Mann «Οι Μπούντενμπροκ». Μετάφραση – επίμετρο Έμη Βαϊκούση. Εκδόσεις Μεταίχμιο 2026.
Από την 1η Ιανουαρίου 2026 το έργο του Τόμας Μαν έπαψε να προστατεύεται από την ευρωπαϊκή νομοθεσία περί πνευματικών δικαιωμάτων. Έτσι πολλοί τίτλοι θα είναι διαθέσιμοι στην ελληνική αγορά. Οι Εκδόσεις Μεταίχμιο έστησαν μια νέα σειρά, με ίδιας αισθητικής μονόχρωμα εξώφυλλα. Στη σειρά αυτή ξανατυπώθηκαν το «Μαγικό βουνό» και ο «Θάνατος στη Βενετία». Ακόμη, κυκλοφόρησαν σε νέες μεταφράσεις «Οι Μπούντενμπροκ» και ο «Τόνιο Κρέγκερ». Επίσης στη σειρά «Τα μικρά» κυκλοφόρησαν τα «Ο μικρός κύριος Φρίντεμαν» και «Ο Μάριο και ο μάγος».
Το βιβλίο «Οι Μπούντενμπροκ» έρχεται σε ένα τόμο 784 σελίδων, σε μια υπέροχη έκδοση. Κιτρινωπό εξώφυλλο, εκπληκτικής βελούδινης υφής, με χαρτί λεπτό και λείο, πιθανότατα palatina των 60 γραμμαρίων, εκτύπωση (δυστυχώς) με μικρή γραμματοσειρά, με πολύ καλή επιμέλεια (με ενόχλησαν τα Λίμπεκ, Νιρεμβέργη), εξαιρετικά στιβαρή βιβλιοδεσία.
Το έργο αυτό (ίσως το πρώτο μεγάλο μυθιστόρημα του 20ου αιώνα, σύμφωνα με τους New York Times) κυκλοφόρησε το 1901. Εν μέρει αυτοβιογραφικό, παρουσιάζει τέσσερις γενιές της οικογενείας Μπούντενμπροκ. Θα μπορούσε να έχει τον τίτλο «Η άνοδος και η πτώση των Μπούντενμπροκ».
Λόγος πλούσιος, λεπτοδουλεμένος (υπέροχη η μετάφραση!) περιγράφει τόπους, ανθρώπους, συνήθειες εναργέστατα. Οι κοινωνία, οι κοινωνικές τάξεις, οι κοινωνικές συνθήκες και δεσμεύσεις, οι άνθρωποι, όλα ζωντανεύουν μπροστά στον υπομονετικό αναγνώστη. Για παράδειγμα, κάθε φορά που αναφέρεται μια γυναίκα με το επώνυμο του συζύγου της, πάντα ακολουθεί «το γένος …». Έτσι δεν τονίζονται μόνον οι συγγένειες, αλλά φαίνεται και η οικογενειακή συνέχεια. Οι συμμαχίες και οι γάμοι με μόνο σκοπό την εδραίωση και την αύξηση της οικογενειακής περιουσίας και του κύρους. Οι διαγκωνισμοί για διάφορα αξιώματα, όχι πάντα ουσιαστικής δύναμης, η κακία, το κουτσομπολιό κυριαρχούν στην κοινωνία του Λύμπεκ. Μου έκανε αλγεινή εντύπωση η πολύ χαμηλή επιστημοσύνη, με την οποία «στολίζει» ο συγγραφέας τους δύο γιατρούς της οικογένειας.
Γερμανική Συνομοσπονδία, πόλεμοι της Πρωσίας, οι συνθήκες, η αντιπαλότητα καθολικισμού- προτεσταντισμού διαμορφώνουν το σκηνικό κατά βάση στο Λύμπεκ, με μικρές «επισκέψεις» στο Μόναχο. Υπερτονίζονται οι διαφορές στην ομιλία, στην προσφορά και το λεξιλόγιο μεταξύ των διαφόρων περιοχών.
Μου άρεσε η λεπτή ειρωνεία στην περιγραφή ανθρώπων ή γεγονότων: «κυρίες στην ηλικία που αρχίζει κανείς να ψάχνει μια καλή θέση στον ουρανό»· «παντρεύτηκε λοιπόν μια θέση στην ανώτερη κοινωνία και μια σημαντική προίκα»· «άρχισε να πολιορκεί τον Θεό με τις προσευχές της».
Στα πιο ενδιαφέροντα σημεία του βιβλίου κατατάσσω τον εσωτερικό μονόλογο του Τόμας Μπούντενμπροκ (του τρίτου στη σειρά των τεσσάρων) σχετικά με τον θάνατο. Από τον φόβο και την άρνηση έφθασε στην αποδοχή, ίσως και την εξύψωση όσον αφορά την αξία του. Βέβαια αυτή η συμφιλίωση με την ιδέα του θάνατου ήταν προσωρινή.
Πιστεύω πως η πλέον συναρπαστική περιγραφή του βιβλίου είναι το πιανιστικό κρεσέντο του Χάνο Μπούντενμπροκ. Εδώ έχουμε μιαν οπτικοποίηση της μουσικής που έπαιζε ο νεαρός και τελευταίος της οικογενείας. Με περιγραφές που μαγεύει, ο Μαν αφήνει να υποπτευθούμε και ενδεχόμενο αυνανισμό του Χάνο. Ο Χάνο, ο τελευταίος των Μπούντενμπροκ, θα πεθάνει στα 15 του. Όμως θα «ξαναζωντανέψει» σαν Τόνιο Κρέγκερ, τώρα πια με πιο φανερή την ομοφυλοφιλία του. Να σημειωθεί πως εδώ βρίσκουμε και το όνομα Τόνιο (σε γυναίκα, την πρωταγωνίστρια) και το επώνυμο Κρέγκερ.
Αριστούργημα!
«Μεγάλα, βαριά κύματα πλησίαζαν την ακτή με αδυσώπητη ηρεμία που προκαλούσε δέος, έκαναν μια επιβλητική υπόκλιση, διαγράφοντας μια σκουροπράσινη, αστραφτερή σαν μέταλλο καμπύλη, και ξεσπούσαν με θόρυβο στην άμμο.»
[… τα κύματα] … «συντρίβονταν στον τεράστιο βράχο απέναντί τους, με αυτό το παράφορο, αδιάκοπο βουητό που σε ναρκώνει, σου παίρνει τη λαλιά, σκοτώνει την αίσθηση του χρόνου.»
