του Δημήτρη Μπούρα
- The Dead and the Alive •
21 Σεπτεμβρίου 2018 Την ημέρα εκείνη είχε γράψει μία φίλη: “[…] Μα είναι εκείνο το τελευταίο παπούτσι με τα αίματα που τριγυρίζει μέσα στις φωτογραφίες και ενώ είναι σίγουρα νούμερο πάνω από 40 εγώ το βλέπω τόσο δα μωρουδιστικο και θέλω να πάω να του το βάλω, πως τον αφήσαν νεκρό χωρίς το παπούτσι του;”
Μαζί και εγώ σκέφτομαι όλα τα πεταμένα παπούτσια χωρίς ταυτότητα, χωρίς ζωή που είδα στη ζωή μου και δεν θα μπορούσα να τα αναγνωρίσω και δεν ήξερα τον πόνο. Αυτό έτυχε να μπορούμε να το αναγνωρίσουμε. Είναι του Ζακ.
Ένα τέτοιο παπούτσι, διαολεμένη σύμπτωση με αίμα και γυαλιά, με γύρισε πίσω στην αποκλεισμένη, από τους ελεύθερους σκοπευτές, πόλη του Σαράγιεβο, στα μέσα του ’90.
Ένας ακόμη Ζακ που δεν τα κατάφερε να συνεχίσει την διαδρομή του. Ποιος ήταν ο ‘Ζακ’ του παπουτσιού στο Σαράγιεβο; Ήταν ερωτευμένος, απογοητευμένος από απόρριψη; Είχε οικογένεια; Τι δουλειά είχε στην αγορά; Για ποιον ψώνιζε; Που θα πήγαινε μετά κι από που ήρθε;
Τα προσπερνούσα τα παπούτσια. ‘Collateral Damages’ (παράπλευρες απώλειες) είναι ο όρος και έτσι τα αποκαλούσα προσπερνώντας τα. Είναι η συστηματοποίηση του θανάτου που σε κάνει να τρέχεις και να προσπερνάς. Όπως όταν φωτογραφίζεις και δεν έχεις τον χρόνο να εξετάσεις τα συναισθήματα σου. Είναι η συστηματοποίηση της μεθόδου του θανάτου, το πέρασμα από την δολοφονία στην εξάλειψη, στην εξαφάνιση, στην λήθη.
Είναι πολλά τα παπούτσια χωρίς όνομα. Και (πιο) πολλοί οι νοικοκύρηδες κυρ Παντελήδες, και οι ‘πούστηδες’ και τα ‘πρεζάκια’.
Σε κάποια γωνιά παραμονεύει η ζωή, στην ίδια κι ο θάνατος – τα ίδια παπούτσια είναι. Σαν κι αυτά της αδελφής του ‘αδελφού’ μου Shamal Sabri, Κούρδος του Ιράκ, που της τα στέρησαν οι Ιρακινοί στρατιώτες όταν τους εκδίωξαν από τον τόπο τους, στο Β. Ιράκ κατά την εθνοκάθαρση – στην δική τους ιστορία ξεριζωμού, μέσα στην ίδια τους την χώρα. *μου λέει ο Shamal: “I remember when we fled to Duhok, in the border, how the Iraqi soldiers took my only toy which I brought with me, the only memory of childhood which I decided to bring it with me to Kurdistan, they took it from me. They took my sister shoes, and she had to walk on her naked feet.”
Είναι τα παπούτσια, ή έστω τμήμα από αυτό που κάποτε ήταν παπούτσι, στην Συρία. Σπαρμένα ανάμεσα στα ερείπια που όταν βλέπεις από πάνω τους ένα σύννεφο από μύγες, τότε μαθαίνεις τι είναι πλέον η Αλέπο (Χαλέπι). Από κάτω βρίσκονται υπολείμματα ανθρώπου που λιώνει. Θάνατος.
Μερικές φορές ένα ρολό πανί επιπλέει ανάμεσα στη σκόνη, ανάμεσα στα συντρίμμια, κρυφά, ένα κομμάτι σαπουνιού, το τακούνι ενός παπουτσιού, ένα κουτί επαγγελματικών καρτών – μερικές φορές τα κομμάτια επιστρέφουν στα θραύσματα της ζωής που ήταν κάποτε. Από αυτούς τους δρόμους κανείς δεν πρέπει να βγει ζωντανός, είναι ζήτημα ‘μεθόδου’.
Όπως τα ερείπια που άφησε πίσω της μία ακόμη επίθεση βομβιστή αυτοκτονίας στο Αφγανιστάν, μαζί και το άψυχο σώμα ενός ακόμη θύματος, το παπούτσι του οποίου παραμένει πεισματικά γαντζωμένο (sic) στο άψυχο σώμα.
Με το ίδιο πείσμα παραμένουν γαντζωμένα στο σώμα της γυναίκας, Παρασκευή Ζούλια, τα παπούτσια. Θύμα του εγκλήματος της “Marfin” στην Αθήνα 5 Μαΐου 2010.
Είναι και τα παπούτσια που συναντάς σε κατάσταση ‘transit’ μέσα στα ερειπωμένα εργοστάσια, σύμβολα της απο-βιομηχανοποίησης της Ελλάδας όπως αυτό της “Πειραϊκής-Πατραϊκής” στην Πάτρα, αφημένα από Σουδανούς και Σομαλούς στο Σισύφειο ταξίδι του ξεριζωμού από την υπο-Σαχάρια Αφρική για κάποια γειτονιά του Μάντσεστερ. Των ιθαγενών (sic) που πότισαν το Βρετανικό στέμμα με άφθονο αίμα και πρώτες ύλες. Παπούτσια τακτικά τοποθετημένα, μέσα στο χάος των ερειπίων, να περιμένουν τον επόμενο ταξιδευτή (sic) σαν μια αλλαγή ελαστικών σε αγώνα ταχύτητας.
Είναι τα παπούτσια στο σπίτι του φίλου μου του Ντμίτρι, στην Μαριούπολη τον Μάρτιο του 2015, που περιμένουν στην είσοδο του διαμερίσματος για να φορεθούν μαζί με το, αναγκαίο(?), Καλάσνικοφ. Παπούτσια που δεν γνωρίζεις εάν θα προλάβουν να φορεθούν ξανά, μιας και μία ρουκέτα αρκεί για να σταματήσει ζωή και χρόνο. Αισθάνεσαι σαν να βρίσκεσαι σε μια καθημερινότητα αλλά τα πάντα είναι σε αναρχία. Είναι ένας ξηρός άνεμος: πυκνός με φως και φόβο.
Είναι το παπούτσι, που είδα στην πλατεία Ταχρίρ το 2011, με κολλημένες επάνω του τις εικόνες των πολιτικών της Αιγύπτου. Η σημειολογία του εθιμικού δικαίου της Μ. Ανατολής που ξεκίνησε την δική της “Άνοιξη” (Arab Spring) και κατέληξε σε έναν ακόμη Χειμώνα.
Κι όλα αυτά τα παπούτσια κουβαλάνε πολλές ακόμα ιστορίες ανθρώπων με όνομα που οι καταστάσεις εξαφάνισαν. Είναι όλα αυτά τα παπούτσια που προσπερνούσα σαν “παράπλευρες απώλειες” (Collateral Damages). Τελικά η κόλαση έχει τόσο φως που ποτέ σου δεν το περίμενες. Όπως δεν περίμενες και το λιντσάρισμα ενός ανθρώπου που δεν ‘πατούσε’ στις νόρμες που αρέσκεται η κοινωνία μας, στην Αθήνα το 2018.
“ Η οθόνη βουλιάζει, σαλεύει το πλήθος
εικόνες ξεχύνονται με μιας.
Πού πας, παλικάρι, ωραίο σαν μύθος
κι ολόισια στο θάνατο κολυμπάς;
[…]
Ποιος στ’ αλήθεια είμαι εγώ και πού πάω
με χίλιες δυο εικόνες στο μυαλό
προβολείς με στραβώνουν και πάω
και γονατίζω και το αίμα σου φιλώ”
Διονύσης Σαββόπουλος – Ωδή στο Γεώργιο Καραϊσκάκη | “Περιβόλι του τρελού” (1969)
