γράφει ο Τάσος Γέροντας
Δημήτρης Χασάπης «Γυναίκες μαθηματικοί στο περιθώριο της Ιστορίας». Εκδόσεις Μεταίχμιο 2024.
320 σελίδες σε μέτριας υφής λεπτό χαρτί, με εξαιρετική εκτύπωση, η οποία περιλαμβάνει πορτραίτα των γυναικών και μαθηματικά σχήματα.
Στο πολύ ενδιαφέρον αυτό βιβλίο ο καθηγητής κύριος Χασάπης παραθέτει σύντομα βιογραφικά 35 γυναικών, οι οποίες προσέφεραν πολλά στην εξέλιξη των μαθηματικών, όμως είναι άγνωστες στο ευρύ κοινό, ακόμα και μεταξύ των μαθηματικών. Σε κάθε μία μαθηματικό παρουσιάζει τα έργα της, τη σημασία τους για την πρόοδο της επιστήμης, αλλά και τις δυσκολίες που αντιμετώπισαν στη ζωή τους και στην καριέρα τους. Όπως σημειώνει χαρακτηριστικά στον πολύ κατατοπιστικό πρόλογό του, «ο Γερμανός νευροψυχολόγος Πάουλ Τζούλιους Μέμπιους, διάσημος τότε για τις ψυχοπαθολογικές έρευνές του, κατέταξε την Κοβαλέφσκαγια στα παθολογικά φαινόμενα, χαρακτηρίζοντάς την “αποτέλεσμα εκφυλισμού”». (Η Σοφία Κοβαλέφσκαγια είναι η κορυφαία γυναίκα μαθηματικός όλων των εποχών και μεταξύ των κορυφαίων του 19ου αιώνα).
Ενδιαφέρον παρουσιάζει και ένα περιστατικό με την Ιταλίδα Μαρία Γκαετάνα Ανιέζι. Σε ένα βιβλίο της, που κυκλοφόρησε στην Ιταλία το 1748, περιέγραφε την κατασκευή γεωμετρικών τόπων μεγαλύτερων του δεύτερου βαθμού. (Αγνοείστε τα μαθηματικά). Ανάμεσα στις πολλές καμπύλες περιγράφεται και μία, η οποία ονομάστηκε στην αγγλική βιβλιογραφία, και έκτοτε καθιερώθηκε ως «Μάγισσα της Ανιέζι». Η ονομασία αυτή οφείλεται στον αιδεσιμότατο Τζον Κόλσον, καθηγητή μαθηματικών στο Καίμπριτζ, ο οποίος μετέφραζε το βιβλίο της Ανιέζι. Αυτός λοιπόν είδε τον όρο la versiera (στρεφόμενη) για την καμπύλη, αλλά «διάβασε» l’ aversiera (γυναίκα διάβολος). Λίγο το κλίμα της εποχής (κυνήγι μαγισσών) λίγο η ιδιότητά του (ιερέας), δεν ήθελε πολύ η παρανόηση και η καθιέρωση.
35 γυναίκες μαθηματικοί, λοιπόν. Η αρχή γίνεται με την Ελληνίδα Πανδροσίωνα, η οποία έζησε τον 4ο αιώνα π.Χ. Μετά έχουμε τη Σουτέιτα Αλ Μαχαμάλι από τη Βαγδάτη, που έζησε γύρω στο 950 μ.Χ. Από τις υπόλοιπες 33, περίπου οι μισές είναι από ΗΠΑ και Αγγλία. Από Γαλλία, Ιταλία, Κίνα, Ιρλανδία, Σκωτία, Γερμανία, Σουηδία, Αυστρία, Ελβετία, Ουγγαρία, Αργεντινή οι υπόλοιπες. Έχει ενδιαφέρον το γεγονός πως οι τέσσερις Ρωσίδες, καθώς και η Αργεντίνα, που κατάγεται από Ρώσους πρόσφυγες, όλες είχαν προβλήματα με την εβραϊκή καταγωγή τους και αναγκάστηκαν να μεταναστεύσουν.
Για την πλήρη κατανόηση του βιβλίου απαιτείται γνώση μαθηματικών τρίτης λυκείου, μερικές φορές και πανεπιστημίου. Όμως αυτή η γνώση βοηθάει μόνο στην κατανόηση της σημασίας των έργων αυτών των γυναικών. Αυτή η κατανόηση επιτυγχάνεται και από τα λόγια ανδρών μαθηματικών, που εξαίρουν το έργο και την αξία των γυναικών. Φυσικά περισσότερο θα το απολαύσει αυτός που έχει διάθεση να μάθει ή το κουράγιο να επαναλάβει.
Πολύ ενδιαφέρον βιβλίο, που αξίζει την προσοχή σας και τον χρόνο σας.
