HomeNewsroomΈκθεση «Η Ρωσική Πρωτοπορία από τον Μαλέβιτς...

Έκθεση «Η Ρωσική Πρωτοπορία από τον Μαλέβιτς στον Ρότσενκο. Έργα από τη συλλογή Κωστάκη του Κρατικού Μουσείου

Μια επιλογή 300 έργων από την διάσημη συλλογή του Γιώργου Κωστάκη του
Κρατικού Μουσείου Σύγχρονης Τέχνης στη Θεσσαλονίκη, παρουσιάζεται για πρώτη φορά στην Ιταλία, στο Palazzo Chiablese, στο κέντρο του Τορίνο, στο πλαίσιο της έκθεσης με τίτλο «Ρωσική Πρωτοποορία. Από τον Μαλέβιτς στον
Ρότσενκο. Έργα από τη συλλογή Κωστάκη», από τις 3 Οκτωβρίου 2014 έως τις 15
Φεβρουαρίου 2015.

Εγκαίνια: Πέμπτη 2 Οκτωβρίου 2014



Η έκθεση φιλοξενεί έργα τέχνης σε καμβά, γκουάς και ακουαρέλες, αρχειακό
υλικό, έγγραφα, φωτογραφίες, βιβλία, περιοδικά, μονογραφίες, αποκόμματα
εφημερίδων, από το αρχείο Κωστάκη, καθώς και μια ομάδα σχεδίων
κονστρουκτιβιστικής αρχιτεκτονικής. Τα έργα παρουσιάζονται με εγκυκλοπαιδικό-εκπαιδευτικό
τρόπο. Αντιπροσωπεύουν όλα τα μεγάλα κινήματα της περιόδου (από τον Νεο-Ιμπρεσιονισμό
και τον Συμβολισμό στον Κυβοφουτουρισμό, Σουπρεματισμό και Κονστρουκτιβισμό),
με έργα των σημαντικότερων καλλιτεχνών της Ρωσικής Πρωοπορίας (Μαλέβιτς,
Ποπόβα, Ρότσενκο, Ροζάνοβα, Ελ Λισίτσκι, Στεπάνοβα, Τάτλιν κ.ά.).

Την έκθεση επιμελείται η Μαρία Τσαντσάνογλου, διευθύντρια του ΚΜΣΤ και
ειδική στην μελέτη της περιόδου της ρωσικής πρωτοπορίας και η Αγγελική
Χαριστού, επιμελήτρια της συλλογής Κωστάκη στο ΚΜΣΤ.

Η έκθεση της συλλογής, που για πρώτη φορά παρουσιάζεται στην Ιταλία,
υποστηρίζεται από την Περιφερειακή Διεύθυνση Πολιτιστικής Κληρονομιάς και
Τοπίου του Piemonte και από τον Δήμο του Τορίνο ενώ συντονίστηκε και οργανώθηκε από τις
εκδόσεις Skiraκαι την εταιρεία GlobalVillageInternational με τη στενή συνεργασία του Κρατικού Μουσείου Σύγχρονης Τέχνης της
Θεσσαλονίκης. Συνοδεύεται δε από κατάλογο των Εκδόσεων Skira με κείμενα του JohnE. Bowlt, της Αγγελικής Χαριστού, της NicolettaMisler και της Μαρίας Τσαντσάνογλου.

Κάποια από τα έργα-ορόσημα της έκθεσης είναι ορισμένα εμβληματικά έργα της
ρωσικής πρωτοπορίας, όπως το Πορτραίτο Μαλέβιτς (1910), την
“Γυναίκα που Ταξιδεύει” της Ποπόβα (1915), ένα σπάνιο παράδειγμα
κυβοφουτουρισμού που έχει σαφείς επιρροές από τον ιταλικό φουτουρισμό και τον
Εκφραστικό Ρυθμό” του Ρότσενκο, ένα έργο του 1943-44 που αποτελεί μια
ισορροπημένη σύνθεση κατασκευασμένη με σταγόνες και πιτσιλιές χρωμάτων που
αναπόφευκτα προκαλεί την σύγκριση με τον αφηρημένο εξπρεσιονισμό και τον μεταγενέστερο
ζωγραφικό αξιονισμό, καθώς επίσης και ένα πρωτότυπο τμήμα φτερού της πτητικής
μηχανής Λετάτλιν, ενός από τα πιο τολμηρά και ουτοπικά έργα τέχνης
του 20ου αιώνα που δημιουργήθηκε από τον Βλαντίμιρ Τάτλιν.

Ο Γιώργος Κωστάκης και η συλλογή του έργων ρωσικής πρωτοπορίας.


Ο Γιώργος Κωστάκης γεννήθηκε στη Μόσχα το 1913 σε ελληνική οικογένεια. Εργάστηκε ως οδηγός
στην ελληνική πρεσβεία μέχρι το 1940 και μετά τον 2ο Παγκόσμιο Πόλεμο άρχισε να
εργάζεται ως προϊστάμενος τοπικού προσωπικού στην καναδική πρεσβεία. Το 1946
άρχισε να συλλέγει μεθοδικά έργα ρωσικής και σοβιετικής πειραματικής τέχνης από
τις αρχές του 20ού αιώνα έως τη δεκαετία του 1930 με αποτέλεσμα να περισώσει
από την καταστροφή αυτό το ζωτικής σημασίας κεφάλαιο στην ιστορία της τέχνης.

Συναντήθηκε με τους καλλιτέχνες που ήταν ακόμα ζωντανοί και ήρθε σε επαφή με
τις οικογένειες και τους φίλους αυτών που είχαν πεθάνει και δημιούργησε μια
μοναδικής αξίας συλλογή, η οποία μέχρι το 1977 βρισκόταν στο διαμέρισμά του
στην Λεωφόρο Βερνάτσκι της Μόσχας. Το σπίτι του λειτουργούσε σαν ένα άτυπο
ιδιωτικό μουσείο μοντέρνας τέχνης, ήταν ένα σχολείο για τη νεότερη γενιά και
ένας φιλικός τόπος συνάντησης διανοούμενων, καλλιτεχνών και προσωπικοτήτων από
όλο τον κόσμο. Ο Ίγκορ Στραβίνσκι, ο Μαρκ Σαγκάλ, ο Ενρί Καρτιέ-Μπρεσόν, η Νίνα
Καντίνσκι, ο Έντουαρτ Κέννεντι και ο Ντέιβιντ Ρόκφελερ ήταν μεταξύ των
επισκεπτών.

Το 1977 ο Γιώργος
Κωστάκης έφυγε από τη Σοβιετική Ένωση αφήνοντας ένα μέρος της
συλλογής του στην Κρατική Πινακοθήκη Τρετιακόφ. Έζησε για ένα χρόνο στη Ρώμη
και στη συνέχεια μετακόμισε στην Αθήνα, όπου και πέθανε το 1990. Το 2000, το
ελληνικό Υπουργείο Πολιτισμού αγόρασε 1277 έργα από τη συλλογή του, που
αποτέλεσαν τον πυρήνα των συλλογών του Κρατικού Μουσείου Σύγχρονης Τέχνης στη
Θεσσαλονίκη.

Ήταν το σπάνιο ένστικτό και η τυχαία συνάντησή του με έναν πίνακα
ζωγραφικής της Όλγας Ροζάνοβα το 1946 που οδήγησαν τον Γιώργο Κωστάκη στην
απόφαση να δημιουργήσει μια συλλογή έργων ρωσικής πειραματικής τέχνης των αρχών
του εικοστού αιώνα, και ως εκ τούτου να διασώσει αυτή τη σημαντική περίοδο της
τέχνης του 20ου αιώνα από την καταστροφή και τη λήθη. Για σχεδόν τρεις
δεκαετίες συγκέντρωνε μεθοδικά ό,τι σχετίζεται με την περίοδο της ρωσικής
πρωτοπορίας: πίνακες ζωγραφικής, σχέδια, αλλά και αρχειακό υλικό,
συμπεριλαμβανομένων εγγράφων, βιβλίων και φωτογραφιών.

Δεν ήταν μια εύκολη επιλογή. Όπως ο ίδιος ο Κωστάκης αναφέρει στην
αυτοβιογραφία του, στους κύκλους των συλλεκτών της Μόσχας, είχα ένα ψευδώνυμο που δεν ήταν πολύ κολακευτικό: Ήμουν ο τρελλός Έλληνας που συλλέγει άχρηστα σκουπίδια.

Μόνο στη δεκαετία του 1980, όταν ο Κωστάκης εγκαταστάθηκε στην Ελλάδα, η
συλλογή έγινε παγκοσμίως γνωστή χάρη, κυρίως, στην ιστορική έκθεση της το 1981
στο Μουσείο Γκούγκενχαϊμ της Νέας Υόρκης, όπου για πρώτη φορά η συλλογή συντηρήθηκε
και καταλογογραφήθηκε. Με αφορμή αυτή την έκθεση η επιμελήτρια Μαργκίτ Ρόουελ,
έγραψε στον κατάλογό της ότι «όταν άνοιξαν τα κιβώτια της συλλογής, και είδε τα
έργα, αντιλήφθηκε ότι η ιστορία της εικαστικής πρωτοπορίας πρέπει να
ξαναγραφτεί.»

Η συλλογή Κωστάκη αντιπροσωπεύει όλες τις περιόδους και τις τάσεις της ρωσικής
πρωτοπορίας και σχεδόν όλους τους καλλιτέχνες και συμβάλει ουσιαστικά στην
κατανόηση του μεγάλου αυτού αισθητικού φαινομένου του 20ού αιώνα. Υπάρχουν
ορισμένες ενότητες στη συλλογή, όπως ο μεγάλος αριθμός των έργων της Λιουμπόβ
Ποπόβα, η οποία πέθανε πρόωρα το 1924, του Ιβάν Κλιούν, φίλου του Μαλέβιτς, ο
οποίος πρότεινε τη δική του εκδοχή σουπρεματιστικής τέχνης και του Γκούσταβ
Κλούτσις που επιχειρεί να συνδυάσει τη ζωγραφική και την αρχιτεκτονική με μια
σειρά έργων που ονομάζει αξονομετρικά σχέδια.

Σημαντικό μέρος της συλλογής περιλαμβάνουν τα πολλά έργα του Σολομών
Νικρίτιν, καλλιτέχνη της δεύτερης γενιάς της πρωτοπορίας και ιδρυτή του
κινήματος του προβολισμού, τα έργα των αδελφών Έντερ που βοηθούν στην κατανόηση
των εφαρμογών στην τέχνη της θεωρίας για την τέταρτη διάσταση και της οργανικής
σχέσης ανάμεσα στην τέχνη, τη φύση και τη βιολογία. Ακόμη, βασική θέση στη
συλλογή έχουν τα πρώιμα ζωγραφικά έργα του Αλεξάντρ Ρότσενκο, μιας ηγετικής
φυσιογνωμίας του κινήματος του κονστρουκτιβισμού, τα οποία φιλοτεχνήθηκαν στο
διάστημα από το 1919 ως το 1921. Αξιομνημόνευτη είναι και η συλλογή πορσελάνης
από καλλιτέχνες όπως ο Νικολάι Σουέτιν, ο Νάταν Άλτμαν αλλά και ο Βασίλι
Καντίνσκι, καθώς και η συλλογή βιβλίων που έχουν σχεδιαστεί από διάφορους
καλλιτέχνες της ρωσικής πρωτοπορίας, όπως ο Μαλέβιτς, η Ποπόβα, ο Φιλόνοφ, η
Ρόζανοβα και ο Κλούτσις και αποδεικνύουν τις προσπάθειες των καλλιτεχνών της
πρωτοπορίας να ενταχθούν στην διαδικασία της μαζικής παραγωγής. 


Με την υποστήριξη του Εξώστη!

Related stories

Joachim B. Schmidt «Κάλμαν».

Γράφει ο Τάσος Γέροντας Joachim B. Schmidt «Κάλμαν». Μετάφραση Σοφία Αυγερινού....

Ο Κυριάκος από την Ικαρία έφτιαξε ένα κουτούκι που κάνει θρυλικά γλέντια στην πόλη

γράφει η Χρύσα Πλιάκου Από την Ικαρία ταξίδεψε χιλιόμετρα μέχρι...

5+1 μαγαζιά στα δυτικά που κάνουν όλη την πόλη να μιλά για αυτά

Η Δυτική Θεσσαλονίκη κρύβει μαγικά σημεία που αξίζουν την...

My 77th Cannes Diary: The Substance της Coralie Fargeat

Γράφει η Φανή Εμμανουήλ Η τέταρτη ημέρα του φεστιβάλ, ένα...

Όταν η Pop κουλτούρα συνδυάζεται με ιστορικά έργα τέχνης

Μερικές από τις αγαπημένες μας καλλιτεχνικές συλλογές προκύπτουν όταν...